Kategoriler: Savaş Teknolojileri, Dergi, Savunma,
Alt Kategoriler: Temmuz,

Azerbaycan’a 44 günde zaferi getiren süreçte, SİHA’ların etkisinin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gözlemledik. İHA’lar geleneksel savaş stratejilerini etkileyen, değiştiren devrimsel nitelikte fark yaratmaktadır. Yapay zeka ve mekatronik teknolojisinin bir arada kullanımının yansımasıyla ortaya  çıkan, hedeflenen etkinin kapsamını genişleten, güç etkisini artıran İHA’lar, günümüzden geleceği belirleyecek önemli bir etki alanına sahip olduğunu göstermiştir.

İlk kez 1898 yılında Nikola Tesla tarafından radyo frekansları vasıtasıyla uzaktan kumandalı tasarlanan insansız araçlar, günümüzde kendiliğinden hedef tespiti yapabilen hava savunma füze sistemleri ve yerden pilot kontrolü olmaksızın uçuş gerçekleştirilebilecek hava araçları düzeyine gelmiştir.(Marcus, 2014) Önümüzdeki on yıllar, savunma sanayinde başat rolde bulunan, teknolojiyi yönlendiren ve silahlı kuvvetlerin imkân kabiliyetlerinde asimetrik avantaj sağlayan en önemli silah sistemlerinden birinin İnsansız Hava Araçları (İHA) olduğu açıktır.

Günümüzde orduların topyekûn kullanıldığı ve kitlesel olarak muharebeye katılım sağlanmasında çekinceler devam etse de uluslararası alanda askeri güvenlik ihtiyacının yarattığı rekabet ortamı devam etmektedir. Bu rekabet ortamının en önemli hususlardan biri silah sistemlerinin teknolojik imkânlar ölçüsünde sürekli geliştirilmesi iken ikincisi bu geliştirilen silah sistemlerinin asker harekâta ne ölçüde etki ettiğidir.

Soğuk Savaş sonrasındaki süreçte küreselleşmenin zorunlu kıldığı ülkeler arası ekonomik, toplumsal ve siyasal ilişkiler ağır nükleer silahlar yanında konvansiyonel silah sistemleri ve askeri teşkilatlanmalara dayanan geleneksel askeri yöntemlerin doğrudan kullanılmasını göreceli olarak önlemiştir. Özellikle, son yıllarda uluslararası menfaatlerin çatıştığı mecralarda artık devletler topyekûn mücadeleden imtina etmekte, devlet dışı silahlı grupları destekleyerek ve askeri teknolojilerden fazlasıyla yararlanarak kendilerinin ekonomik, toplumsal ve siyasal çıkarlarına zarar vermekten kaçınmaktadır. Dünyada son yıllarda meydana gelen savaşların veya ölçek olarak daha küçük çatışmaların niteliği de bunu doğrulamaktadır. 2020 yılı itibariyle dünyada yaşanan 35 adet silahlı çatışma; iç savaş veya ülkeler arası düşük yoğunluklu çatışmalar olarak sürmektedir (Yalçınkaya & Türkeş, 2008: 56; Gürcan, 2011: 127; Ak, 2017: 10; GlobalSecurity, 2020).

         Günümüzde orduların topyekûn kullanıldığı ve kitlesel olarak muharebeye katılım sağlanmasında çekinceler devam etse de uluslararası alanda askeri güvenlik ihtiyacının yarattığı rekabet ortamı devam etmektedir. Bu rekabet ortamının en önemli hususlardan biri silah sistemlerinin teknolojik imkânlar ölçüsünde sürekli geliştirilmesi iken ikincisi bu geliştirilen silah sistemlerinin asker harekâta ne ölçüde etki ettiğidir. Son dönemlerin en önemli teknolojik gelişmelerinden birisi İHA’lardır.

 

İHA’ların Askeri Harekâta Etkisi

         Son yıllarda stratejik amaçlarla başvurulmasından taktik sahada faydalanılmasına kadar sıklıkla kullanılan ve zamanla işlevsel alanı, çeşitleri ve teknolojisi değişen İHA’lar artık en alt rütbeli erden en üst komutana kadar herkes tarafından her türlü savaş ve çatışma ortamında askeri harekâtın vazgeçilmezi olarak kabul ediliyor. Bu araçlara verilen önem, araçların kullanım oranından da anlaşılabilir. Silahlı İHA’ların ilk ortaya çıktığı 2000’li yıllarda 2007 ve 2011 yılları arasında ABD ve İngiltere sadece Afganistan’da İHA’lar ile 300.000 saat uçuş gerçekleştirmiş, yaklaşık 200 adet füze atışı yapmıştır. 2010 yılında İngiltere Başbakanı David Cameron bir söyleşide, İngiltere’nin silahlı İHA’lar vasıtasıyla 124 teröristi öldürdüğünü ifade etmiştir (Nolin,2012: 10; Hucklesby vd., 2013: 2; Ak, 2017: 15-19).

         Askerlerin sonuç alıcı operasyonlarından memnun olan hükümetlerde, günümüz çatışma koşullarına uyum sağlayan bu araçlara aynı itibarı göstermiştir. İHA’ların önceki yıllarda askerlerin zor ve yorucu birçok faaliyetini üzerlerine alarak onları rahatlattıkları açıktır. İHA’lardan ateşle taarruz kabiliyetinden istihbarat, keşif ve gözetlemeye, komuta kontrolden lojistik faaliyetlere kadar birçok görevlerde yararlanılmaktadır (Akyürek vd., 2012: 1; Ak, 2017: 24).İHA’lar her ne kadar komuta kontrol, elektronik harp ve lojistik destek faaliyetlerinde bulunsa da öne çıkan en önemli görevleri keşif ve gözetleme ile ateşle taarruz görevleridir.

         İHA’lar, savaş ve harekât alanının anlık resmini ve görüntüsünü askeri ve politik karar vericilere iletebilmektedir. Aynı zamanda askeri harekâtın önem verdiği hedeflerin tespitini yapmaya, düşmanın konumunu belirlemeye ve onu izlemeye, dost kuvvetlerin hareketini takip etmeye ve yönlendirmeye, kimyasal-biyolojik-radyolojik-nükleer kirlenme bölgelerinin tespitini yapmaya yönlendirilebilir. Ayrıca İHA’lar en önemli faaliyeti olarak silah monte edilmiş haliyle hedefleri imha eder, askeri harekâtın başarısı için önemli bir asimetrik avantaj sağlar. Düşmanın taktik sahadaki birliklerinden operatif ve stratejik seviyedeki komuta kontrol tesislerine, ulaşım ve enerji hatlarından taktik araçlarına kadar nokta olarak ve görerek imha edilebilir. Bu hassas angajman sağlama yeteneği ile devletlerin uluslararası alanda hasımlarına karşı önemli bir caydırıcı etki yapmasını sağlar.

         İHA’ların keşif ve gözetlemeden silahlandırılmış olarak ateşle taarruz ve hedeflerin imhasına, komuta kontrol yeteneğinden elektronik harp imkânına kadar askeri harekât ortamında birçok silah ve sistemin yerine ikame olabileceği, hatta insanlı uçaklara dayalı olan hava kuvvetlerinin yerine tamamen İHA’ların kullanılabileceği yorumları yapılabilir. Nitekim buna yönelik spekülasyon ve öngörüler de mevcuttur. Batı ülkeleri tarafından üretimi gerçekleştirilen F-35 savaş uçağının tasarlanan son insanlı uçak olacağı tahminleri buna örnektir (Karaağaç, 2014, s.3).

         İHA’ların askeri harekât ortamında devrimsel bir değişiklik ya da mevcut silah ve sistemlerin teknolojik bir devamı olup olmadığına ilişkin bir yapılacak bir değerlendirmede ise, İHA’ların kullanım alanları ve teknolojik gelişmeleri dikkate alındığında herhangi bir fonksiyon alanı için hazırlanabilecek bir silah ve sistem yaklaşımının daha fazlasına karşılık geldiği söylenebilir. İHA’ların bu durumu ve teknolojik gelişimi, gerek stratejik seviyede caydırıcılık etkisini devam ettireceği gerekse askeri harekâtın yönetim biçimi ile kara ve hava unsurlarının işlevsel alanında kullanım çeşitliliği bağlamında devrimsel değişikliklere yol açabileceği söylenebilir.

İHAlar ve Elektronik Harp

         İHAların elektronik harpte kullanılması dost unsurların beka kabiliyeti açısından önemli bir etken olarak görülmektedir. Düşmanın elektromanyetik spektrumu kullanmasını engellemek, dost birliklerinin düşman hava savunma sistemlerinden korunmasını sağlamak, hasmın haberleşme yayın ve sinyallerini dinleyerek bilgi elde etmek icra edilen askeri harekâtın başarısına katkı sağlamaktadır (USAF, 2014: 51; Yayla, 2013: 183-189; Ak, 2017: 12-13).

         Sinyal İstihbarat İHAları, radar ve haberleşme yayınları dinleyerek sinyallerin analiziyle istihbarat bilgilerinin elde edilmesini hedefler. Daha fazla kaynaktan yayın alınmasını kolaylaştırmak için yüksek irtifadan ve uzun süreli uçuş yaparlar. Radar karıştırması yapan İHAlar, düşman hava savunma sistemleri radarlarına karşı yayın yaparak radarın hedeflerin tespit, takip ve yönlendirme işlevlerini kaybetmesini amaçlar. Muhabere sistemleri karıştırması yapan İHAlar ise, düşman GPS almaçları ve uzaktan kumandalı düşman sistemlerinin kullanıldığı veri linklerinin karıştırılmasına yönelir. GPS karıştırıcı ile bu sistemi kullanan füze, silah ve uçak sistemlerini yanıltılması ile dost birlik ve silah sistemlerinin yerinin tespit edilmemesi amaçlanır. Veri linki karıştırıcılar; uçak, helikopter, insansız araçlar, kara, hava ve deniz araçları, erken uyarı ve kontrol sistemlerinin veri linki aracılığı ile aktarılan bilgilerinin engellenmesi istenir. Önleyici elektronik harp İHAları; konvoy koruma, bomba imha ve özel harekât birliklerinin ve önemli şahısların korunması maksadıyla uzaktan kumandalı patlayıcıların etkisiz hale getirilmesi için radyo frekans karıştırıcılar ve patlatıcılar kullanan araçlardır (SSM, 2011: 32).

         Günümüzde dünyada silahlı kuvvetler tarafından kullanımı her geçen gün yaygınlaşan ve uluslararası kamuoyu tarafından da bilinebilirliği artan İHAların, insansız uçmaları ve mevcut teknolojiden en fazla istifade eden sistemler olmaları bakımından savaş alanlarında elektronik harp için talep gördüğü kadar siber tehditlere de en çok maruz kalan sistemler olduğunun unutulmaması gerekir.

İHAlar ve Siber Tehditler

         İHAların siber güvenliğine ilişkin ilk önemli olay, 2009 yılında Irakta uydu anteni ve SkyGrabber yazılımın kullanıldığı bir yöntemle Predator İHAsından video görüntü akışının ele geçirilmesi olmuştur. Müteakiben 2011 yılında ABDde hava kuvvetleri üssünde Predator ve Reaper İHAlarına ait yer kontrol istasyonunda kötü amaçlı bir yazılım bulunmuştur. Daha sonra bu yazılımın kullanıcının klavyesi ile yaptığı tüm tuş vuruşlarını kaydederek, şifreleri ele geçirmek üzere kullanılan keylogger casus yazılımı olduğu açıklanmıştır. Bu olay, o yıllarda İHAlara ilişkin güvenlik açıklarının ülkenin ulusal güvenliğine doğrudan etki edebileceği yönünde değerlendirmeleri güçlendirmiştir. Aynı yıl İran’ın ABDye ait RQ-170 Sentinel İHA'sını ele geçirmesi ABDye iki yönden olumsuz geri dönüş olmuştur. İlki aracın hacklenebilir oluşu bakımından güvenlik açığının olduğunun ortaya çıkması, diğeri ise aracın tersine mühendislik yoluyla ele geçirilen ülke tarafından teknolojisinden faydalanılması girişimidir. ABD gibi birçok ülke açısından insanlı uçaklara göre neredeyse onlarca kat daha fazla düşme ihtimali bulunan İHAların güvenlik açıklarına yönelmek artık bir zorunluluk olarak görülmektedir (Bell, 2019:1).

İHAların Siber Saldırılardan Korunması

         İHAların teknolojik imkân ve kabiliyetleri arttıkça, geleneksel sıkıcı, yorucu ve tehlikeli görevlerde insanlı uçakların yerine daha kullanışlı hale gelmişlerdir. Yıllar içinde İHAların, askeri ortamlarda keşif ve gözetleme faaliyetlerinden silahlandırılarak ateşle taarruz gibi kritik görevlerde icra eder hale gelmesiyle birlikte bu araçların siber saldırılara karşı hassasiyeti daha da önem kazanmıştır. İHAların siber tehditlere karşı zaafı, görevinin icrası için kritik olan tüm bilgilerin kablosuz iletişim kanalları aracılığıyla gönderilmesi durumudur. İletişim kanalının kablosuz olması İHAları karadan ve havadan saldırılara karşı savunmasız hale getirmektedir. Askeri İHA'lar için kullanılan çoğu donanım ve yazılımın piyasada ticari olarak üretilmesi de siber saldırı tehditleri ve güvenlik açıklarını artırmaktadır. Bu nedenle mümkün olduğu kadar askeri İHAlar için yetersiz veya hiç olmayan şifreleme protokollerine sahip ticari sistemlerden sakınılmalı, araç donanımlarında iletişim bağlantıları ve sensörler için şifreleme ve her birinde ayrı oluşturulmuş savunma katmanları sistemi inşa edilmelidir (Kim vd, 2012:3; Ahmad vd., 2012: 586).

         İHAlarda güvenlik açıklarının neler olabileceğine bakıldığında ihtimallerin çeşitliliği göze çarpmaktadır. Sistem düzeyinde düşünüldüğünde aracın kendisinden, iletişim bağlantılarına hatta kontrol istasyonunda aracın sorumlusu olan personel dâhil olmak üzere güvenlik açığı haline gelebilmektedir. Yer kontrol istasyonuna yönelik tehditler çoğunlukla yazılım tabanlıdır. Bunlar; virüsler, truva atları (trojan horse viruses) ve tuş kaydediciler (keylogger) gibi kötü amaçlı yazılımlar olurken iletişim bağlantılarında güvenlik açıkları, hackleme, gizlice dinleme, sahtecilik (spoofing) ve ağ saldırılarıdır. İnsan faktörü ise, sosyal hayat veya iş ortamında davranışsal hatalar ve şantaja maruz kalma gibi durumlar sonucu meydana gelebilmektedir. İHAnın sahip olduğu veya elde ettiği bilgilere yetkisiz erişim anlamına gelen siber saldırılar, hem İHAyı hem de görevi ve gerektiğinde ulusal güvenliği tehlikeye atabilecek duruma gelebilmektedir. Örneğin Botnet gibi yönlendirme amaçlı yazılımlarla wifi ağlarına yapılan saldırılar, otomatik pilot sisteminin ele geçirilmesi veya aracın balistik füzelerden savunma kabiliyetini etkisizleştirmesine neden olabilmektedir (Ahmad vd., 2012: 585; Kim vd, 2012:2).

         İHA'ları hacklemek için kullanılan popüler bilgisayar yazılımları olan Sky Jack ve Sky Grabber hariç tutulursa Ortadaki Adam Saldırısı (Man-in-the-middle attack), birbiri ile doğrudan iletişim kuran iki taraf arasındaki iletişimi gizlice ilettiği veya değiştirdiği bir saldırı türüdür. Sahtecilik (spoofing) saldırısı, bilgi ve ağ güvenliği temelinde verilerin çarpıtılarak başka bir kimlik olarak tanımlanmasıdır. Karıştırıcı (jamming) ise, bir radyo yayınını bozmak için başka bir istasyondan daha güçlü bir sinyalin oluşturularak bastırılmasıdır. Truva atı (trojan horse viruses) kullanıcı bilgisine habersiz erişilmesidir. Dağıtılmış Hizmet Reddi (DDos-Distributed Denial of Service) internete bağlı bir hostun hizmetlerini geçici veya süresiz olarak aksatarak, bir makinenin veya ağ kaynaklarının asıl kullanıcılar tarafından ulaşılamamasını hedeflemektedir. Örneğin İranda ABDnin RQ-170 Sentinel İHAsı sahtecilik ve GPS sinyallerini karıştırılması yöntemi ile ele geçirilmiştir. İnsansız araçların maruz kalabileceği yazılımların sadece bunlar olacağını söylemek yanlış olur. İHAlar için özel olarak tasarlanmış çeşitli hack yazılımların da uygulanabileceği unutulmamalıdır.  (Ahmad vd., 2012: 589; Bell, 2019: 33).

         Söz konusu siber saldırılar haricinde hava da doğa olayları da İHAlarda istenilmeyen güvenlik açıklarını ortaya çıkarabilir. Örneğin yıldırım, manyetik kutup kaymaları, güneş patlamaları gibi doğal olaylar verilerin depolanmasında ya da iletiminde bütünlük kaybına neden olabilir ve sinyale istenmeyen parazitleri ekleyebilir (Ahmad vd., 2012: 587).

Sonuç

Günümüzde savunma sanayinde teknolojiyi yönlendiren ve silahlı kuvvetlerin imkân kabiliyetlerinde asimetrik avantaj sağlayan en önemli silah sistemlerinin hipersonik silahlar ve İHA’lar olduğu bilinmektedir. İHA’ların kullanım alanları ve teknolojik gelişmeleri dikkate alındığında herhangi bir fonksiyon alanı için öngörülebilecek bir silah ve sistem yaklaşımının daha fazlasına karşılık geldiği söylenebilir. İHA’ların bu durumu ve teknolojik gelişimi, gerek stratejik düzeyde caydırıcılık etkisini devam ettirmesi gerekse askeri harekâtın yönetim biçimi ile kara ve hava unsurlarının işlevsel alanında kullanım çeşitliliği neden olması bağlamında devrimsel değişikliklere yol açabileceği söylenebilir.

Çağdaş askeri harekât ortamında elektronik harbi gerçekleştirecek birçok hava, kara, deniz araçları olmasına rağmen son yıllarda bunlardan en ilgi görenlerinden birisinin İHAlar olduğu açıktır. İHA’lara karşı siber saldırıların önlenmesine yönelik tedbirler alınmalı ve sürekli güncellenerek geliştirilmelidir. İHAlar, kullanan taraf için önemli bir asimetrik üstünlüktür. Savaş teknolojilerinde geleceği belirleyecek önemli etkiler yaptığı ve yapacağı açıktır.

 

Nesrin Çobanoğlu -Tarık Ak, ortak makalesidir

 

 

Kaynakça

Ahmad Y.J., Weiqing, S., Vijay, K. D., Mansoor, A. (2012).  Cyber Security Threat Analysis and Modeling of an Unmanned Aerial Vehicle System”, Conference Paper, November 2012, DOI: 10.1109/THS.2012.6459914.

Ak, T. (2017). Günümüzün Değişen Çatışma Koşullarında İnsansız Hava Araçları ve Etik Tartışmalar. Ankara: Sistem Ofset Yayıncılık.

Akyürek S., Yılmaz M.A., Taşkıran M. (2012). “İnsansız Hava Araçları Muharebe Alanında ve Terörle Mücadelede Devrimsel Dönüşüm”. Rapor No:53, İstanbul: Bilge Adamlar Stratejik Araştırmalar Merkezi.

Alkan, M., Atalay, A.H., Bilirgen, C., Canbek, G., İnceefe M.A., Sağıroğlu, Ş., Özbilen, A., Tüfekçi, T., Ünver, M., & Yazıcı, A. (2012). Ulusal Güvenlik Stretejisi”, Bilgi Güvenliği Derneği.   

Bell, E. (2019). Malicious Digital Penetration of United States Weaponized Military Unmanned Aerial Vehicle Systems: A National Security Perspective Concerning the Complexity of Military UAVs and Hacking, LaSalle University, A Master Thesis.

Egeli S. (2020).“Hayaldi, Gerçek Oldu! Hipersonik Silahlar”. 05.04.2020 tarihinde https://www.uikpanorama.com/blog/2020/03/28/hayaldi-gercek-oldu-hipersonik-silahlar-sitki-egeli/ adresinden alınmıştır.

GlobalSecurity (2020).“The World at War”,  19.03.2020 tarihinde https://www.globalsecurity.org/military/world/war/index.html adresinden alınmıştır.

Gürcan, M. (2011). “Bir Önceki Savaş İçin Hazırlanmak: Değişen Küresel Güvenlik Ortamının Geleneksel Savaş Olgusuna Etkisi”. Bilge Strateji, 3 (5), 127-178.

Hucklesby, S., Lee, P., Morrison, P., Reed, E. &Schulte, P. (2013). “Drones: EthicalDilemmas in the Application of Military Force”. JointPublicİssues Team, s.1.  09.03.2014 tarihinde www.jointpublicissues.org.uk/drones-ethical-dilemmas-in-the-application-of-military-force/ adresinden alınmıştır.

Jonathan Marcus, “Robot Savaşları Mümkün mü?” www.bbc.co.uk/turkce/haberler/ 2013/03/130304_robot_ savaşlari.shtml erişim tarihi: 09.03.2014.

Karaağaç, C. (2014). “Geleceğin Hareket Ortamında İHA Sistemleri: Askeri Uygulamalar & Teknoloji Gereksinimleri”. 3’üncü Havacılıkta İleri Teknolojiler Konferansı, İstanbul.

Kılıç, H. (2018). “Geleceğin füzeleri saatte 6 bin kilometre hızla uçacak-1/2/3”. 05.04.2020 tarihinde http://www.kokpit.aero/hakan-kilic-hiper-sonik-fuzeler-1 adresinden alınmıştır.

Kim, A., Wampler B., Goppert, J., Hwang, I. (2012). Cyber Attack Vulnerabilities Analysis for Unmanned Aerial Vehicles”, American Institute of Aeronautics and Astronautics, Conference Paper, [email protected] 2012,DOI: 10.2514/6.2012-2438, 1-30.

Noonan, M. P.& Hilen J. (2002). “ThePromise of Dicisive Action: The New ProtractedConflict”. Orbis, 46 (2), 229-246.

SSM/Savunma Sanayi Müsteşarlığı (2011). Türkiye İnsansız Hava Aracı Sistemleri Yol Haritası (2011-2030)”, Ankara.

USAF/US Air Force (2014). RPA Vector: Vision and Enabling Concepts 2013–2038”, Washington DC/USA.

US Army (2017a). FM 3-0 Operations”. Washington DC: Headquarters.

US Army (2017b). FM 3-12 Cyberspace and Electronic Warfare Operations”. Washington DC: Headquarters.

US DoD (2013). “IntegratedUnmannedSystemsRoadmap 2013-2038, Washington DC, US.

Yayla, M. (2013). Hukuki Bir Terim Olarak Siber Savaş”, TBB Dergisi, (104), 177-202.

Yaylacı, M. (2020). Elektronik Harp Nedir?” 02.04.2020. 09.05.2020 tarihinde https://www.savunmasanayist.com/elektronik-harp-nedir/ adresinden alınmıştır.

 


Zafere Giden Yolda  GÜNÜMÜZDEN GELECEĞE İHA DEVRİMİ