Kategoriler:
Alt Kategoriler:

İstihbarat faaliyetlerinin ilgi alanına giren, istihbarat birimleri tarafından incelenen ve araştırılan konular, psikolojik harekâtı da yakından ilgilendirmektedir. Başarı beklenen her faaliyette olduğu gibi psikolojik harekâtta da başarı için zamanında, doğru olarak tespit ve temin edilmiş ve değerlendirilmiş bilgiye ihtiyaç duyulmaktadır. Psikolojik harekâtın başarısı, öncelikle ihtiyaç duyulan nitelikteki temel bilgiye bağlıdır.

Etkili bir psikolojik harekât ve yerinde bir toplum tahlili zamanında, devamlı ve ayrıntılı bir psikolojik istihbarat sağlanmasına bağlıdır. Zamanında ve doğru olarak yapılmış bir sosyolojik istihbarat ile hedef toplum tanınabilir ve ikna edici mesajların dağıtılması ile düşünsel bakımdan kitle hazırlanabilir. Yanlış ya da yeterli olmayan veri temel alınarak veya olgunlaşmamış istihbarat çalışmasına dayanılarak yapılan psikolojik harekât faaliyetinde hedef kitle yanlış değerlendirilebilir. Zayıf ve hassas noktalar tam olarak belirlenemez, temalar ve haberleşme vasıtaları yanlış seçilebilir veya uygun olmayan dağıtım teknikleri kullanılabilir.

Psikolojik harekât icrası öncesi ihtiyaç duyulan bilgiler, genellikle açık ve gizli olmayan dokümanlardan elde edilir. Hedef toplumun tutum ve davranışlarını etkileyen hususlar ile sosyal, politik, ekonomik, psikolojik ve ideolojik çevre hakkındaki bilgiler içerir. Bunların çoğu gazete, dergi, incelemeler, yabancı radyo ve televizyon yayınlarından alınır. Psikolojik harekât istihbaratı hedef toplumların amaçları, imkân ve kabiliyet ile psikolojik harekât hassasiyetleri hakkında sahip olunan bilgi ve anlayışın bir ürünü olarak kavramsallaştırılabilir.

Psikolojik istihbaratın ilgi alanı ile önceliklerini genel olarak sıraladığımızda; hedef toplum/kitle ile ilgili aşağıda yer alan hususları kapsamalıdır;

 

  • Hedef Kitlenin Mevcut Sisteme Karşı Tutumu,

  • Şikâyetleri, Rahatsızlıklar, Mutsuzluklar,

  • Etnik yapı,

  • Onur kırıcı olaylar,

  • Hayal kırıklıkları,

  • Kullanılan lisan, lehçe,

  • Hassasiyetleri, toplumun sinir uçları,

  • Zafiyetleri, zayıf tarafları ve zayıf halka,

  • Problemleri,

  • Milli heyecanı,

  • Toplumun yumuşak karnı ve zayıf halkası ile kaşınacak sorunlar,

  • Duyarlı ve duyarsız olunan hususlar, sosyal sorumsuzlar, özgüven ve eziklik sendromu, yitirdikleri değerler ve kültür,

  • Din, eğitim, küçük düşürücü olaylar, siyaset vb. konulara bakış açıları,

  • Etnik, dinsel, mezhepsel, yaşam tarzları üzerinden bölünen halkın birbirine düşürebilecek kurguların senaryolaştırılma çalışmaları,

  • Niyet ve maksadı çok belirgin olan ve gün yüzüne çıkmış, beliren işaretlerin tahlili, kriz habercisi emarelerin tespiti,

  • Ülkenin milli ve manevi değerlerini zayıflatarak yozlaştırma ve toplum yapısını zedelemeyi hedefleyen Sivil Toplum Kuruluşlarının etkinlik seviyesi,

  • Birlik, dirlik arasındaki birleştirici güç ekseni etrafında toplumun toplanabilirlik seviyesi,

  • Nifak tohumlarına kin ve nefret, galeyana gelme süresi, şayia, dedikodu ile sosyal sorunları tetikleyen problemleri deşerek sorunlara bakış açıları ve yönelimi,

  • Bireylerin yaşam tarzına müdahale, gerginlik ve toplumsal kaos yaratacak girişimler,

  • Siyasetçilere bakış açısı ile siyasilerin toplum nazarındaki güvenilirlik durumu,

  • Vatandaşın güven duyduğu kurumların skalası,

  • Adalet, güven duygusu, adalet arayışları, düşünce özgürlüğü, bireysel veya kitlesel eylemlere yönelik tutumlar, toplumsal eşitlik algısı,

  • Gelir dağılımı çerçevesinde zengin fakir uçurumu,

  • Mitoloji, fal, astroloji merakı, hurafelere inanış,

  • Şehir efsanelerine itibar, dedikodu ve fısıltı gazetesinin etkinliği,

  • Sosyal istikrarın nasıl bozulacağını araştıran sorgulayan anket uygulamaları, Önemli günlere (milli ve dini) yaklaşımlar, saygı,

  • Medyanın ülke üzerindeki etkisi,

  • Kaosu körükleyebilecek açıklamaların tahlil edilmesi,

  • Dine yönelik tutum, tarikat geleneği, cemaat anlayışı, maneviyat, gelenek, öğretiler, kültürel inançlar, radikal unsurlar, fikri gruplar ve oluşumlara yönelim,

  • Toplumsal gerginliğin fitilini ateşleyebilecek girişimler,

  • Toplum katmanlarındaki çekişmeler ve paylaşım sorunları,

  • Sosyal doku ve katmanlar ile ortak paydalar, karşılıklı anlayış, saygı ve tahammül sınırları,

  • Kültürel değerler, çatışma noktaları, hayat tarzı, yaşam biçimi tercihleri üzerinden ayrıştırma, kışkırtma girişimleri,

  • Milli marşa katılım kapsamında; yürekten ve içten yüksek sesle söyleyebilme oranı, milli değerlere hassasiyet ve duyarlılık, törenlere katılım ve sahiplenme önemli göstergeler olarak incelenmektedir.

  • Psikolojik operasyonlar; kurgu ve senaryo için yukarıdaki tespit ve teşhislerin isabetli olması kapsamında toplumun adeta kılcal damarlarını gösterecek kadar MR çekmek için gayret ederler.

TOPLUM MÜHENDİSLİĞİNDE ANALİZ VE PSİKOLOJİK İSTİHBARAT KONUSU

‘Karar vericilerin ihtiyaç duydukları bilgiyi temin sürecinde, sosyolojik yansımalar, toplumsal boykot hassasiyetleri, halk dinamikleri nelerdir’ sorularına cevap arayan, olgulardan ziyade görüşleri inceleyen, kapsamlı analiz, şüpheci yaklaşım, sorgulayıcı ve inceleyici bakış açışıyla araştıran; toplumsal fay hatları, reaksiyonlar ve süreleri, suni gündemlere tepkileri, kurguya inanma oranları, toplumun doğru analizi, grupların hassasiyetleri ve zafiyetlerini tespit ve teşhis ederek yaşam biçimlerini çözmekten geçeceği teorik açıdan kabul görmektedir. Bu noktada teori ile pratiğin her toplum için uyuşmayacağını da hatırda tutmakta fayda vardır. Psikolojik istihbarat, bahse konu alanları ve muhtemel kurguları ve hikâyeleri inceler. Psikolojik İstihbarat ile ilgili çalışanlar, olayları 5N1K ekseninde geniş kapsamlı düşünebilen, entelektüel derinliğe sahip, analitik bakan, yüzeysellikten uzak, resmin bütününü görmek ve oyunu anlayabilmek için sabırla bekleyebilen, ön yargılı olmayan, profesyonel ve isabetli öngörülerde bulunabilen, strateji üretebilenlerdir. Bu alandaki en büyük tehlike ise ön yargılı yaklaşım, peşin hükümlü olmaktır.

Psikolojik istihbarat faaliyetler kapsamında zihinleri şekillendirmek için servis edilen raporlar, anket sonuçları, anketlerle yaratılan kafa karışıklıkları, ifadelerin çarpıtılarak verilmesi sonucu yaşanan kurgusal tartışmalar, suni olaylarla gündem saptırma, istatistikî veriler, itibar suikastları, ortaya çıkartılan skandallar en önemli kamuoyunu etkileme yöntemleri olarak kullanılmaktadır. Bu bağlamda algı savaşlarının artan seviyesi zihinlerin güvenlik duvarlarını adeta yıkmış durumdadır. Üretilen Kavramlar ve Anket Çalışmaları/Kamuoyu Yoklamaları önemli bir enstrüman olarak kabul edilmektedir.

ÜRETİLEN KAVRAMLAR ÜZERİNDEN YÜRÜTÜLEN SÖYLEM SAVAŞI İLE ALGI YÖNETİMİ

Ülkeleri önce coğrafi olarak zihinlerde bölmek, bu olguya kitleleri alıştırmak, kanıksatmak ve daha sonra ise kabullenmenin gerçekleşmesini sağlamaya yönelik söylem üretmek basit bir algı operasyonu gibi gözükmekle beraber etkili sonuçları olan bir yöntemdir. Bu kavramları kullanırken özen gösterilmemesinin yaratacağı tahribat telafi edilemeyecek hasarlara zihinlerde yol açabilmektedir. Bu noktadan hareketle siyasilerin, gazetecilerin, özellikle medyatik akademisyenlerin coğrafi yer adları, istihbarat kavramları, askeri terimler, uzmanlık alanı olmadığı halde yorum yapanların kamuoyunun yanlış yönlenmesine neden olabileceği aşikârdır.

Kamuoyunu doğru bilgilendirmek kamusal bir sorumluluktur. Ancak bu sorumluluğun sorumsuzca ihlal edilmesi, kamuoyuna sunulan bir yazıda kullanılan yer adlarındaki ifadenin neye hizmet ettiği sorgulanmadan servis edilmesi, farklı mihraklar tarafından üretilen kavramların bilinçsizce ve sorgusuz sualsiz kabullenilmesi ve de kullanılması, kavramları kamuoyuna sunmak ancak Kamusal sorumsuzluk olarak açıklanabilir.

Zihinleri karıştırabilecek kavramların servis edilmesi, tedavüle sürülen kavramlar ile birbirini tamamlayıcı nitelikte meşrulaştırılan söylemler psikolojik mücadelenin çarpıtılmasına, dimağların ve fikri bünyenin zehirlenmesine yol açar. Çarpıtılan kavram ve ifadeler ile siz farkında olmadan algılarınızın değişmesine yol açtığı gibi farkında olmadan kabullenme gerçekleşmektedir.

ANKET VE İSTATİSTİK ÇALIŞMALAR

Anketlerde yer alan verilerin istatistik ile desteklenerek kamuoyu oluşturma ve yönlendirme, kararsızların düşüncelerine etki ederek kazanma ve istenilen yöne sevk etme temel gayedir. Bununla birlikte inanılmaz boyutlara ulaşan kampanyaların en önemli destek unsuru anket ve kamuoyu yoklamalarıdır. En doğru anket sonucu ile isabetli tahmin yapan şirket söylemi ve iddiası ile ikna ve rıza turları düzenlenmektedir.

Anketler, sadece kamuoyu yoklama tekniği değil, bilimsel bir çalışma ve yöntem gibi gözükse de aynı zamanda kitlelerin yönlendirilmesinde önemli propaganda aracıdır. Gündem değiştirme, kamuoyu yoklama, referandum, genel ve yerel seçim kampanyalarında kararsız seçmeni etkileme, muhaliflerin motivasyonunu bozmak için adeta anket savaşları yaşanmaktadır. Anket sonuçlarının etkisini arttırmak için mizansen vatandaş röportajları ile uzman görünümlü kiralık mikrofonların değerlendirmeleri ile birlikte sunulmaktadır.

Bazı zamanlar ortada yapılan anket olmamasına rağmen, görüşme yapılmış gibi gösterilen veriler ile akılları çelme, özel ve tarafsız şirketler tarafından hazırlandığı izlenimi verilen çalışmalar, anket uygulamalarındaki soruların yönlendirme içerikli hazırlanabilmesi, objektif kriterler göz ardı edilerek bilimsellikten uzak uygulamalar olabilmektedir. Bu kapsamda toplumun nabzını tutarak vatandaşın görüş açısının yansıtıldığını iddia eden anket oranları, band aralıkları, istatistikî verilerde, etik normlar ile ahlakı değerlerin bir kenara bırakılabildiği acımasız rekabet ortamında sonuçların ancak kandırmacadan ibaret olabileceği değerlendirilmektedir.

Yanlı kamuoyu araştırma şirketleri ve anket firmaları psikolojik operasyonlar için önemli aparatlardır. En önemli işlevleri; kitleleri kararında özgür bırakmamak, tercihlerini şekillendirmek ve ısmarlama sipariş sonuçlarla kitleyi belli bir yöne kanalize etmek, saptırılmış ve taraflı sonuç ile özellikle kararsızlar üzerinde psikolojik baskı oluşturma gayesindedirler. Toplumsal zeminde kitle, hayal kırıklığına uğratılarak dip dalgası oluşturma arayışı içerisindedirler.

Sonuç Olarak: Psikolojik istihbarat bağlamında, toplum özelinde kitlelerin psikolojik bariyerlerini birçok olayla test edilmesi girişimi ile de karşı karşıya kalınmaktadır. Bu bazen düşünce kuruluşu, bazen üniversite bazen ise Sivil Toplum Kuruluşları tarafından organize edilen ve masumane gözüken etkinlikler olabilir. Sözün özü: farklı niyetleri olan çevrelerin argüman ve söylemlerini telaffuz etmenini bedeli toplumun psikolojik direnç merkezlerinin kırılmasına yol açabilecek ve telafisi mümkün olmayan hasarlara yol açabilecek ve bedeli çok ağır olabilecektir. Bu hususlardan hareketle süregelen alışkanlıkları devam ettirme eğiliminden kurtulmak, bu tür maksatlı haber ve açıklamaları ancak tersinden okuma ile gerçekleri görebilmek mümkündür.

Değişen ve gelişen teknolojiye bağlı olarak gittikçe hız kazanan yaşam, kısa zaman içinde değişikliklere neden olmaktadır. “Kamuoyu Oluşturma” ve “Gündem Belirleme” ekseninde sosyal ağlar ile abonelik temelli TV eğlence platformları günümüzde toplum analizi ve profilleme açısında en önemli psikolojik harekât aygıtları olarak kabul görmektedir. Toplumun davranış kodlarının çözülmesi adına bulunmaz bir fırsat ve gönüllü denekler olarak aboneleri görülebilir. Geleneksel televizyon kalıplarının dışında interaktif yayın politikası ve algoritması sayesinde, izleyicinin bilinçaltına nüfuz edebilmekte, yönlendirebilmektedir.

Günümüzde manası tam idrak edilmeden klişe olarak kullanılan kavramlar nedeniyle düşünce dünyasında savrulmalar yaşanmaktadır. İçi boşalan, ağırlığını yitiren kavramlar toplumun irtifa kaybetmesine yol açmakta, derinlik kaybolmaktadır. Kavramların yıpratılmasına, içinin boşaltılmasına ve tüketilmesine alet olmadan amacı doğrultusunda özenle kullanılması bireylerin elindedir. Kısaca kolay yönlendirilmeyen, oltaya gelmeyen, kukla olmayan bireyler, büyük Türkiye’yi oluşturacaklardır.


 

  •  


TOPLUMUN ANALİZİNDE PSİKOLOJİK İSTİHBARAT VE PRATİK