Kategoriler:
Alt Kategoriler:

Sincar Dağları, Irak’ın kuzeybatısında Dicle ile Fırat arasındaki kuru yayla olan El Cezire bölgesinde bulunan sıradağlardır. Dağlar, Ninova ilinin Sincar ilçesine yakın olduğu için Sincar Dağları adı verilmiştir. Sincar dağlarının güneyinde Tartar’a devam eden 210 Kilometre uzunluğundaki Tartar Vadisi, bölgenin başlıca su kaynağıdır. Sincar dağlarının en yüksek noktası 1.356 metre yüksekliğindedir. Etrafının sıra dağlarla çevrili olmasından dolayı hem güvenlik hem de ticari açıdan avantajlı bir konumu olan Sincar, yaklaşık 3.200 kilometrekarelik bir alana sahiptir. Bölge, Türkiye’ye 100, Suriye’ye ise 50 kilometre uzaklıktadır.

ABD’nin 2003 yılında Irak’ı işgal etmesinden sonra hazırlanan Anayasanın 140. maddesinde yer verilen “ihtilaflı bölgeler” arasında bulunan Sincar’ın statüsünün belirlenmesi amacıyla 2007 yılında planlanan referandum yapılamamıştır.

2014 öncesi verilerine göre 350 ile 400 bin kişi civarında olan Sincar’ın nüfusunun, Terör örgütü DEAŞ(IŞİD)’ın 2014'teki saldırısının ardından 88 bine düştüğü tahmin edilmektedir. Sincar’da Ezidiler, Kürtler, Şebekler, Türkmenler, Araplar ve diğer etnik gruplar bulunmaktadır. Bölge, Arap ve Türkmenler tarafından “Sincar”, Kürtler tarafından ise “Şengal” olarak adlandırılmaktadır.

2014’de Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'ne (IKBY) bağlı Peşmerge güçlerinin DEAŞ ile mücadelede başarısız olarak kaçmasından yararlanan terör örgütü PKK, “Ezidilere yardım etme” bahanesiyle bölgeye yerleşme imkânı bulmuştur. Kandil ve Suriye'den bölgeye militan gönderen terör örgütü, ilçenin jeostratejik avantajından da yararlanarak, Kandil’e alternatif ikinci bir üs oluşturmayı hedeflemiştir.

14 Kasım 2015 yılında ABD-Peşmerge-PKK ortaklığı ile DEAŞ’ın bölgeden çıkarılmasıyla birlikte Sincar, PKK terör örgütünün Irak’ın batısındaki yönetim merkezi haline gelmiştir. Sincar, stratejik öneminden dolayı “İkinci Kandil” olarak anılmaktadır. Konumundan dolayı Sincar, PKK terör örgütü için hem güvenli bir sığınak hem de Suriye ve Türkiye topraklarına sızabileceği bir geçiş noktası durumundadır. PKK terör örgütünün Sincar bölgesinde 12 adet, Kandil ile Sincar arasında kalan bölgede ise 7 adet kampı bulunmaktadır.

2015’de Sincar DEAŞ'tan tamamen kurtarılmasına rağmen PKK (Yekîneyên Berxwedana Şingal (YBŞ)– Şengal Direniş Birlikleri) ismiyle bölgedeki varlığını sürdürmüştür.

IKBY'nin 2017 yılında Bağdat’ın onayı olmadan düzenlediği sözde bağımsızlık referandumu sonrası Irak Federal Ordusu ve İran destekli Haşdi Şabi birlikleri, Sincar’da hakimiyeti ele almıştır. Haşdi Şabi, PKK/YBŞ teröristleri ile birlikte çalışmaya başlamıştır.

IKBY Başkanı ve Ezidilerin önde gelen isimlerinin tüm çağrılarına rağmen PKK ve ona bağlı yerel militanlar Sincar Dağı başta olmak üzere diğer bölgelerde varlıklarını sürdürmeye devam etmişlerdir. Bu süreçte zaman zaman PKK’lıların IKBY Peşmergelerine saldırmasından doğan gerginlikler yaşanmıştır

Sincar Anlaşması Öncesi Yaşanan Gelişmeler

Türkiye Cumhuriyeti Devleti, bölgede kurulmak istenen “terör koridoruna” karşı ilk hamlesini Suriye’nin kuzeyine “Fırat Kalkanı Harekâtı” ile yapmıştır. Başarıyla tamamlanan harekattan sonra Afrin’e “Zeytin Dalı Harekatı” adı altında operasyon düzenleyen Türk Silahlı Kuvvetleri(TSK), 58 günde Afrin kent merkezini teröristlerden temizlemiştir. Ankara, Cumhurbaşkanı ve Dışişleri Bakanı vasıtasıyla yapılan açıklamalarla, Sincar’a da operasyon yapılacağı sinyallerini vermiştir.

18 Mart 2018’de Ankara’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşen Irak Meclis Başkanı Selim Cuburi, “Irak’ta PKK gibi silahlı grupların istenmediğini, PKK’nın Irak güvenliğini tehdit ettiğini” belirtmiş, “Irak’ta PKK’ya yönelik operasyonlar için Türkiye ile iş birliğine hazır olunduğu” mesajını iletmiştir. 25 Mart 2018 yılında “Sincar Operasyonu”nun başlatıldığını duyuran Cumhurbaşkanı Erdoğan, PKK’nın bulunduğu tüm noktaların imha edileceğini açıklamıştır. Türkiye’nin Sincar operasyonu sinyalinden sonra PKK terör örgütü bazı bölgelerden çekilmiştir. Musul Rabia istikametinden Sincar’ın batısındaki Um-Al Jaris’e kadar olan alanda Irak Merkezi Hükümeti’nin kontrolü sağlanmıştır. Irak Ordusu tarafından Sincar’da operasyon yürütülürken Türk Silahlı Kuvvetleri de terör örgütü PKK’ya karşı yürütülen operasyonlar neticesinde Kuzey Irak’ta Siro, Kani Rash, Barmiza, Barazgr ve Masid bölgelerini teröristlerden temizlemiştir.

13 Ağustos 2018’de Irak’ın Sincar bölgesinde konuşlanan Haşdi Şabi’nin çekilerek yerini Irak ordusuna bıraktığı belirtilmiştir. 15 Ağustos 2018’de PKK/KCK Yürütme Konseyi Üyesi sözde Sincar sorumlusu İsmail Özden, TSK-MİT ortak operasyonuyla öldürülmüştür. 3 Aralık 2018’de Türk savaş uçakları, Irak’ın kuzeyinde yer alan Sincar ve Karacak Dağı bölgelerindeki PKK noktalarını bombalamıştır. Türk Hava Kuvvetleri’nin sınırdan 165 KM uzaklıktaki PKK noktalarını vurması, “vurulan en derin terör mevzisi” olarak tarihe geçmiştir.

Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından 27 Mayıs 2019’da Irak'ın kuzeyinde yer alan Hakurk, Avaşin ve Zap bölgelerinde terör örgütü PKK'ya yönelik “Pençe Harekatı” başlatılmıştır. Harekatın kapsamı genişletilerek, 12 Temmuz'da yine Irak'ın kuzeyindeki Metina bölgesinde “Pençe 2 Harekâtı” düzenlenmiştir. TSK, sınır güvenliğini sağlamak ve teröristleri etkisiz hale getirmek amacıyla 23 Ağustos’ta Irak’ın Haftanin ve Sinat bölgelerine “Pençe 3 Harekatı”nı başlatmıştır. Kara havacılık unsurları, Türk Hava Kuvvetleri jetleri ile İHA ve SİHA’ların da kullanıldığı operasyonlarda, aralarında terör örgütü PKK'nın sözde üst düzey yöneticilerinin de bulunduğu birçok terörist etkisiz hale getirilmiştir. Çok sayıda sığınak, barınak, silah mevzi ve mağara da imha edilmiştir.

Irak’ta Başkent Bağdat ile ülkenin güneyindeki Şii nüfusun çoğunlukta olduğu bazı kentler, 1 Ekim 2019’dan itibaren işsizlik, yolsuzluk, kamu hizmetlerinin yetersizliği ve ülkenin iç işlerine dış müdahaleler nedeniyle haftalarca süren hükümet karşıtı protestolara sahne olmuştur. Başbakan Adil Abdülmehdi protestolar üzerine 29 Kasım’da istifa etmiştir. Uluslararası Af Örgütü, Irak’ta güvenlik güçlerinin protestoculara yönelik kullandığı orantısız güç nedeniyle 600’den fazla protestocunun öldüğünü, 25.000’den fazla kişi yaralandığını açıklamıştır.

Türk Silahlı Kuvvetleri ve Suriye Millî Ordusu tarafından 9-23 Ekim 2019 tarihleri arasında Suriye’nin kuzeyinde tek taraflı özerklik ilan eden Suriye Demokratik Güçleri (PKK/PYD unsurları)’ne karşı “Barış Pınarı Harekatı” icra edilmiştir.

Türk Silahlı Kuvvetleri, 15 Haziran 2020’de, Irak’ın kuzeyinde teröristlerce üs olarak kullanılan Sincar, Karacak, Kandil, Zap, Avaşin Basyan ve Hakurk’a “Pençe-Kartal Operasyonu” adı verilen hava harekâtını düzenlemiş, operasyonda birçok terörist unsur imha etmiştir.

Irak Merkezi Yönetimi ve IKBY Arasında Sincar Anlaşması’nın İmzalanması

9 Ekim 2020’de Irak Merkezi Yönetimi ile Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY), terör örgütü PKK'nın Sincar’daki varlığını sonlandıracak anlaşmayı Birleşmiş Milletler (BM) gözetiminde imzalamıştır. Anlaşma maddeleri aşağıdaki şekildedir:

Yönetim: Bağımsız, profesyonel, dürüst ve anayasa ve yargı sistemlerine göre hareket edecek bir kaymakam seçilecektir.

Kaymakamın atanmasından sonra yönetimdeki diğer pozisyonlar için atamalar, iki tarafın birlikte oluşturacağı komisyon tarafından, yine profesyonellik, dürüstlük ve bölgenin sosyal yapısı dikkate alınarak yapılacaktır.

Güvenlik: Federal polis, Ulusal Güvenlik ve İstihbarat birimlerinden başka hiçbir silahlı oluşum, bölgedeki güvenlikten sorumlu olamayacaktır. Diğer tüm silahlı gruplar Sincar'dan dışarı çıkartılacaktır.

Sincar’da İç Güvenlik Kuvvetleri için 2500 kişi işe alınacak, bölgedeki güvenlik güçlendirilecektir. Bu birime Sincar’dan kaçan ve kamplarda kalanlardan da adil bir şekilde alım yapılacaktır.

Kürdistan İşçi Partisi'nin (PKK) Sincar ve çevresindeki varlığına son verilecektir. Örgütün ve uzantılarının bölgede herhangi bir rol oynaması engellenecektir.

Yeniden yapılanma: Bağdat'taki federal hükümet ve Erbil'deki bölgesel hükümet arasında oluşturulacak bir ortak komisyon, Ninova eyalet yönetimiyle iş birliği içinde bölgenin yeniden inşası için çalışacaktır. Bu komisyonun yetkileri ve sorumluluklarının detayları, federal hükümet ve bölgesel hükümetin başbakanları tarafından belirlenecektir.

Yönetim ve güvenlik başlıkları altında karar verilen hususları denetlemek için de, anlaşmaya dahil olan iki taraf arasında ortak komite oluşturulacaktır…”

Terör örgütü DEAŞ nedeniyle evlerini terk eden halkın geri dönüşü için umut olan anlaşma, ihtilaflı bölgeler ile ilgili Irak anayasasının 140’ıncı maddesinin uygulanması doğrultusunda yapılmıştır. Anlaşmayla Sincar’daki “PKK dahil” mevcut silahlı grupların çekilmesi öngörülmektedir. Ardından Erbil ve Bağdat hükümetlerinin oluşturacakları komisyonlar hem yeni güvenlik birimini hem de yöneticileri belirleyecektir.

Sincar anlaşmasına getirilen en önemli eleştiriler; anlaşmada, Sincar’daki etnik grupların tamamının temsil edilmemesi, Sincar’ın yönetiminin Irak Merkezi Yönetimi unsurları ve Peşmerge güçlerince ortak olarak sağlanması, Peşmerge güçlerinin, 2003 yılından beri Sincar’da olmalarına rağmen kayda değer hiçbir hizmette bulunmamaları, 2014’de DAEŞ saldırısında bölgeyi savunmayıp kaçmaları nedeniyle Peşmergelerin halk tarafından istenmemesi, Haşdi Şabi güçlerinin Sincar’dan çıkarılması, 2017’de yapılan referandumda ayrılıkçı eğilimler içerisinde olmadığı görülen bölgede, Peşmergeyi Sincar yönetimine ortak etmenin bölgede ayrılıkçılığı güçlendireceğidir.

 

Sincar Anlaşması Sonrası Yaşanan Gelişmeler

BM Irak Temsilcisi, Sincar Anlaşması’nın gerçekleştirilmesi için merkezi hükümeti güçlü bir şekilde destekleyeceklerini ifade etmiştir. ABD anlaşmayı memnuniyetle karşıladığını ifade etmiştir. Türkiye, Anlaşmanın Irak’ın geleceği için önemli olduğunu vurgulamıştır. PKK terör örgütü ve uzantıları, anlaşmaya tepki göstermiştir.

Anlaşma sonrasında 3 polis tugayı Sincar ile Suriye sınırı arasındaki bölgeye yerleştirilmiştir. Irak yönetimi, merkezi hükümet ile Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) arasında imzalanan Sincar Anlaşması’nın uygulanmasını denetlemek için bölgeye üst düzey askeri heyet göndermiştir. 30 Kasım 2020’de Anlaşma’nın ikinci adımı olarak bölgedeki silahlı grupların flamaları indirilirken, 4 polis tugayı da Sincar’a konuşlandırılmıştır. Irak Ortak Operasyonlar Komutanlığı, Sincar’daki bütün yasa dışı güçlerin çekilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Sincar Anlaşması uygulanırken, terör örgütü PKK, Anlaşma’yı bozmaya yönelik çabalara girişmiş, bölgenin gelir kaynaklarına saldırarak IKBY yönetimini zayıflatmayı, Bağdat ile Erbil yönetimlerinin arasını açarak Sincar’da kalmayı sürdürmeyi hedeflemiştir.

3 Aralık 2020’de Irak Ortak Operasyonlar Komutanlığı Sözcüsü, Irak resmi haber ajansına yaptığı açıklamada, “Sincar’daki silahlı grupların tamamının, Erbil ile Bağdat arasında imzalanan anlaşma gereği, ilçe merkezinden çıktığını, PKK’ye bağlı silahlı grupların Sincar’dan çıkışının diyalog yoluyla sağlandığını, Merkezi yönetim ve IKBY arasında yapılan anlaşmaya göre, Sincar’da araziyi kontrol etme ve güvenliği sağlama görevinin federal güçlere ait olduğunu” ifade etmiştir.

Irak Türkmen Cephesi(ITC) lideri Erşat Salihi ise yaptığı açıklamada, “Erbil-Bağdat arasındaki Sincar Anlaşması çerçevesinde terörist unsurların Sincar’dan çıkarılıp nereye gönderilecekleri konusunda hala belirsizlik olduğunu, PKK’nın yer değiştirme taktiği uyguladığını, Sincar'dan çıkarılacak teröristleri yine Irak sınırları içinde Mahmur, Kandil, Kerkük civarı ya da Telafer yakınlarına yerleştirme gibi bir plan uygulanırsa tehlikenin daha da büyüyeceğini, dolayısıyla atılacak adımların daha gerçekçi olması gerektiğini” vurgulamıştır.

Süleymaniye’nin bazı bölgelerinde 9 Aralık’da ödenemeyen maaşlar, ekonomik kriz, altyapı yetersizliği gibi gerekçelerle gösteriler yapılsa da PKK terör örgütü tarafından da olayların provoke edildiği anlaşılmıştır.

Aralık ayında Sincar Kaymakamı ve yetkililer yaptıkları açıklamalarda, “PKK’nin bir kaç gün önce bölgeden çıktığı yönündeki haberlerin aldatmacadan ibaret olduğunu, sadece küçük bir silahlı grubun Sincar merkezinden çıkarıldığını, PKK/YBŞ’nin sorunlara neden olduğunu, Irak ve Peşmerge Güçlerinin Sincar’a dönüşünü engellediğini, bu yaklaşımları ile bölgeye huzur ve güvenin hakim olmasını engellediklerini, PKK’nın, Haşdi Şabi’nin gözetiminde Sincar’a geçtiğini, PKK’nin Sincar’daki unsurlarının Haşdi Şabi’ye bağlı olduklarını ve maaşlarını da Haşdi Şabi’den aldıklarını” ifade etmişlerdir.

Irak Başbakanı Kazımi, Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın daveti üzerine 18 Aralık 2020’de Ankara’ya bir ziyaret gerçekleştirmiştir. Kazımi’ye eşlik eden heyet arasında Irak Türkmen Cephesi Lideri Erşat Salihi ve Türkmen Bakan Hiyam Köprülü’nün de yer alması önemlidir. Ziyarette, ticaret-sınır-güvenlik-terör konularında önemli mutabakatlara varılmıştır. Ovaköy Sınır Kapısı’nın önemini korumuş ve ilerleyen süreçte yansımalarını göreceğimiz pek çok konuda iki ülke olumlu mesajlar vermiştir. 15 milyar dolarlık ticaret hacminin arttırılması yönünde çalışmalar yapılmıştır.

25 Aralık 2020’de, Sincar’da bir grup PKK/YBŞ teröristi, sivil kıyafetli olarak Irak askerlerine saldırmış ve Irak güçleri 23 teröristi gözaltına almıştır. Ayrıca PKK’nın iki kampına da Irak Yönetimi Tarafından el konulmuştur.

Sonuç

Türkiye Cumhuriyeti Devleti, bölgede oluşturulmak istenen “terör koridoruna” karşı Suriye’de “Fırat Kalkanı Harekâtı”, “Zeytin Dalı Harekatı” ve “Barış Pınarı Harekatı”nı icra etmiştir. Irak’ın kuzeyine yaptığı, “Pençe, Pençe-2, Pençe-3” ve “Pençe-Kaplan” harekatlarıyla, bölgede büyük ölçüde hakimiyet sağlamış, terör örgütüne ağır darbeler indirmiştir.

Türk Silahlı Kuvvetleri’nin başarılı operasyonları, Ankara’nın kararlı diplomasisi neticesinde, Erbil ve Bağdat, Türk ordusunun bölgeye müdahalesini önlemek için “Sincar Anlaşması”nı imzalamıştır. Anlaşmanın uygulanması, Irak’ın istikrarı, PKK’nın bölgeden temizlenmesi ve komşu ülkelere karşı güven mesajı açısından önemlidir. Ancak anlaşmaya rağmen, PKK unsurları, Sincar bölgesini terk etmemiştir. Sincar halkı, PKK unsurlarını da DEAŞ saldırısından kaçan Peşmergeleri de bölgede istememektedir. Irak Merkezi yönetiminde bağlı Türkmen-Arap-Ezidi unsurlarla Sincar’ın güvenliğinin sağlanması bölgenin istikrara kavuşması açısından önemlidir.

Sincar bölgesinde, 2015 yılından beri var olan PKK/YBŞ’nin en büyük destekçisi, Irak ordusunun bir parçası olarak Irak siyasetinde büyük etkisi olan, kendisi de bölgede silahlı unsurlar bulunduran Haşdi Şabi’dir. Bu nedenle, İran destekli Haşdi Şabi’nin yıllardır maaş ödediği PKK/YBŞ’nin Sincar’daki varlığına son verilmesini kabul etmesi ve bölgeden çıkarılması konusunda göstereceği reaksiyon da önemli olacaktır. İran’ın da Haşdi Şabi vasıtasıyla bölgedeki PKK unsurlarını desteklemekten vazgeçmesi gerekmektedir.

Türkiye, PKK terör örgütü konusunda geçmişteki sicili temiz olmayan IKBY’ne fazla güvenmemelidir. Türkiye ile ilişkilerini geliştirmek isteyen Irak Merkezi Yönetimi ile iş birliğine devam edilmelidir. Türkiye, Irak, İran ve Suriye birlikte hareket ederse, terör örgütünün mağlubiyetinin kaçınılmaz olacağı unutulmamalıdır.

 

 

KAYNAKÇA:

“Irak’ta gözler tartışmalı bölgelerde”, 11 Nisan 2017, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/irakta-gozler-tartismali-bolgelerde/794204.

“Sincar nerede ve neden önemli? İşte Sincar’ın haritadaki konumu”, 19 Mart 2018, https://www.hurriyet.com.tr/gundem/sincar-nerede-sincar-harita-uzerinde-neresi-40777619.

Hatice Kamer, “Şengal Katliamı’nın 3. yılında Türkiye’deki Ezidiler, 3 Ağustos 2017, https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-40813862.

“Uluslararası Af Örgütü: ‘Irak’ta 600’den fazla protestocu öldürüldü’”, 24 Ocak 2020, https://www.trthaber.com/haber/dunya/uluslararasi-af-orgutu-irakta-600den-fazla-protestocu-olduruldu-456311.html.

Ece Göksedef, “Sincar Anlaşması: Bağdat ve Erbil'in imzaladığı anlaşma neler öngörüyor ve uygulanabilir mi?”, 16 Ekim 2020, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-54560308.

“Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi: Türkiye egemenliğimize saygı göstermeli, PKK bölgeyi terk etmeli”, 20 Haziran 2020, https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-53117057.

“Kazımi’nin Türkiye Ziyareti Dünya Medyasında Geniş Yankı Buldu”, 18 Aralık 2020,

http://www.turkmenelihaber.net/irak/item/20769-kazimi-nin-turkiye-ziyareti-dunya-medyasinda-genis-yanki-buldu.html.

 

 


SİNCAR ANLAŞMASI VE SONUÇLARI