Osmanlı uygarlığını tanıtmak amacıyla Topkapı Sarayı’ndan ve çeşitli müzelerden alınan çok sayıda tarihi eserle birlikte ABD’nin başkenti Washington’da 25 Ocak 1987 tarihinde açılan “Muhteşem Süleyman” sergisine dahil edilerek ABD’ye götürülen dünyaca ünlü Piri Reis haritasının sergi sonrası ABD’den geri getirilmediği iddia ediliyor.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından 10 YTL’nin arkasına basılan ve 500. Yılı nedeniyle UNESCO’nun 2013 yılını “Piri Reis Yılı “ ilan etmesine neden olan ünlü haritanın 33 yıldır Türkiye’de kamuoyundan uzak tutulması, orijinal haritanın 1987 yılında götürüldüğü ABD’deki “Muhteşem Süleyman Sergisi”nden Türkiye’ye geri getirilmediği ve Türkiye’deki mevcudunun “sahte” olduğu yönündeki kuşkuları artırıyor.

 

-MÜZE, MÜZE DOLAŞTIRILAN SERGİ

“Muhteşem Süleyman Sergisi” için 21 Ocak 1987 Çarşamba gününün akşamında Washington’daki National Gallery of Art (Ulusal Sanat Galerisi) adlı büyük müzede bir açılış resepsiyonu gerçekleştirilmişti.

Açık kaynaklardan edinilen bilgilere göre; bir süre önce hayatını kaybeden Mesut Yılmaz’ın Dışişleri Bakanlığı döneminde ABD’de düzenlenen sergi öncesi resepsiyonla başlayıp akşam yemeği ile biten açılış törenine; ABD Savunma Bakanı Weinberger, aralarında Türk dostu Milletvekili Solarz’ın da bulunduğu birkaç kongre üyesi, ABD’nin Ankara Büyükelçisi Strauss Hupe, ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, Türkiye’den Başbakan Turgut Özal’ın eşi Semra Özal, Kültür ve Turizm Bakanı Mesut Yılmaz ve eşi, eski Dışişleri Bakanı İlter Türkmen ve eşi, Washington Büyükelçisi Şükrü Elekdağ ve eşi, Ankara Belediye Başkanı Mehmet Altınsoy, Milletvekili Ogan Soysal ve 300’e yakın konuk katıldılar. Açılış gecesine katılan ziyaretçiler sergilenen el yazması Kur’an-ı Kerim’ler, kaftanlar, boşta uçuyormuş gibi asılı kılıçlar, hançerler, tuğralar, minyatürler ve çinileri hayranlıkla incelediler.

Amerika’da geniş ölçüde ilgi uyandırmak, siyasal ve turistik tanıtıma katkı sağlamak amacıyla tasarlanan, ağırlıklı olarak 16. Yüzyıl Osmanlı uygarlığı 210 eserden oluşan ve sergi Washington’daki Ulusal Sanat Galerisi’nde 25 Ocak 1987’de açıldı ve 17 Mayıs 1987’ye kadar ziyarete açık tutuldu. 13 Haziran’dan 6 Eylül’e kadar Chicago’daki Art Instıtute’de gösterimde kalan kalan sergi 4 Ekim 1987’den 17 Ocak 1988’e kadar da New York’un Metropolitian Sanat Müzesi’nde ziyarete açıldı.

SERGİ DÜŞÜNCESİNİN KAYNAĞI ESİN ATIL KİMDİR?

“Muhteşem Süleyman” sergisinin fikrinin oluşmasında Sanat Tarihçisi Dr. Esin Atıl’ın ismi öne çıkıyor.

Kanuni Sergisi’ni tasarlayan Esin Atıl, Robert Koleji’ni bitirdikten sonra ABD’de Michigan Üniversitesi’nde doktora yaptı. ABD’nin en büyük Müzesi olan Smithsonian Instıtutıon’un Asya Sanatı Merkezi’nde görev yapan Atıl daha çok ABD sanat çevrelerinin yakından tanıdığı bir isim. ABD’de bir Kanuni sergisi açmanın 70’li yıllardan beri hayalini kuran Esin Atıl’ın ayrıca Washington’da 1970’te İslam Sanatları Direktörü olarak çalışmaya başladığı Frieer Sanat Galerisi’nde de birçok serginin açılışına imza attığı belirtiliyor.

 

-EVREN VE REEGAN’DAN ÖVGÜLER, PHİLİP MORRİS VE KOÇ HOLDİNG’TEN BAĞIŞLAR

Esin Atıl’ın sergi kataloğu ve “Süleymanname” isimli bir eseri de bulunuyor. Dönemin ABD Başkanı Ronald Reegan ile Türkiye Cumhurbaşkanı Kenan Evren’in de birer kısa mesajının yeraldığı kataloğun yanısıra sergiye ilişkin yayınladığı “Süleymanname” dönemine göre oldukça kapsamlı reprodüksiyonlar ve 138 resim içeriyor ve Kanuni çağı, Osmanlı toplumu ve kültürü, Süleyman çağında sanatlar, Arifi’nin “Şahname-i Ali Osman” ve “Süleymanname”si hakkında bilgiler veriyor. ABD’de 75 dolara satılan ve görkemli bir kitap olarak nitelendirilen “Süleymanname”nin yayınlanması ise Rahmi Koç ile Koç Holding ve Koç Vakfı’nın bağışlarıyla gerçekleşmiş. 25 Ocak 1987’de Washington’da açılan “Muhteşem Süleyman Sergisi”nin toplam masrafının o dönemde 2.5 milyon dolar olduğu ifade edilmiş ve sergiye sigara şirketi Philip Morris de 1 milyon dolar bağışta bulunmuştu. Sergide 210 eser toplam 37 milyon dolara sigortalanırken sadece Piri Reis haritası 4 milyon dolara sigorta ettirilmiş. Türkiye’den ve başka ülkelerden gönderilen eserlerin naklinde ve sergileme sırasında ABD’deki üç müzede koruma, ısı kontrolü, ışıklandırma ve genel denetim önlemlerinin azami ölçüde alındığı duyurulmuş.

 

-ARAŞTIRMACI SOYLU’DAN “SAHTELİK” İDDİASI

Araştırmacı-Yazar Metin Soylu 500. Yılı anısına UNESCO tarafından 2013 yılının “Piri Reis Yılı” ilan edilmesi ile Türkiye’de düzenlenen etkinlikler kapsamında 1 aylığına İstanbul’da sergilenen ve Piri Reis’e ait olduğu belirtilen haritanın “sahte” olduğunu öne sürmüştü. Soylu, Piri Reis’in ünlü dünya haritasını defalarca Topkapı Sarayı’ndan kendisine gösterilmesini istediği halde bu talebinin karşılanmadığını da kaydetmişti.

 

-PİRİ REİS’İN HARİTASI NEDEN ÖNEMLİ?

Piri Reis’in haritası ile ilgili yıllardır araştırmalar yapan Metin Soylu “Piri Reis’in Haritası’nın Şifresi” adlı kitabında Piri Reis’in yaptığı dünya haritasında ancak uzaydan çekilen fotoğraflarda ortaya çıkan Arjantin’in sağa doğru kıvrılma hadisesini ve Arjantin ile Antarktika’nın su küre altında birleşmesini 500 yıl önce çizdiğini ortaya çıkartmıştı. Soylu araştırmalarında Piri Reis’in dünyaca ünlü haritasının adeta uzaydan çekilmiş bir fotoğrafın ortaya koyabileceği ayrıntıları taşıdığına dikkat çekmiş ve haritada Antarktika’nın buzul dağları ve Cebelitarık boğazının birebir ölçüleriyle yer aldığını kaydetmişti. Soylu Piri Reis’in haritanın çiziminde trigonometrik yöntemler kullandığını ve haritanın hatasız olduğunu ortaya çıkartmıştı.

 

-ATATÜRK MÜZEDE KORUMA ALTINA ALDIRTMIŞTI

09.11.1929 tarihinde üzerinde ekmek kırıntıları olduğu halde Topkapı Sarayı’nın Harem Dairesi’nde bulunan ve Atatürk’e sunulan Piri Reis’in dünya haritası Topkapı Sarayı’nda 1929 yılında bulunduktan sonra Atatürk’ün talimatıyla incelettirilmiş ve korunması amacıyla müzeye kaydettirilmişti.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın 10 YTL’nin arkasına bastığı Piri Reis’in mucize haritasına ABD’ye götürüldüğü 1987 yılından bu tarafa ulaşılamıyor. Piri Reis’in gerçek haritasının kayboluşu ile ilgili 33 yıllık sessizlik ise sürüyor.

 

 

KAYNAKÇA:

Milliyet Sanat Dergisi Sayı 161/ Şubat 1987

Piri Reis’in Haritası’nın Şifresi” Metin Soylu Cenova Yayınları 2013

 

“MUHTEŞEM” KAYBOLUŞ