TÜRK SAVUNMA SANAYISI MILLILEŞTIRME STRATEJILERI ARASINDA TEKNOLOJI ISTIHBARATI FAALIYETLERININ ÖNEM DERECESININ BELIRLENMESI VE BU DOĞRULTUDA TRIZ METODOLOJISININ TÜRK SAVUNMA SANAYISININ GELIŞIMI IÇIN HIZLANDIRILMIŞ TEKNOLOJI ISTIHBARAT YÖNTEMI OLARAK KULLANIMININ YAYGINLAŞTIRILMASI GEREKMEKTEDIR.

Patentler, yenilikçiliği ve kolay erişebilirliği nedeniyle araştırma ve ürün geliştirme için önemli bir bilgi kaynağıdır.

Rekabet unsuru olarak patentlenmiş teknolojiler dört farklı seçenekte fayda sağlamaktadır. Birincisi patenti ya da doğrudan patentin sahibi firmayı satın almak. İkincisi telif hakları için lisanslama yapmak. Üçüncüsü rakip firmanın patentlenmiş ürününü inceleyip ar-ge yatırımı yaparak daha iyi bir teknolojik çıktıya sahip olmak. Dördüncüsü ise rakibin elindeki patenti geçersiz sayacak yasal bir çözüm bulmak veya patent ihlali belirli ise ihlal davası açarak patenti iptal ettirmek. (Cantrell, 1997)

Ticari açıdan bakıldığında patenti alınmış teknoloji yeni bir ürün olarak piyasaya sunularak satılabilir. Patenti alınan teknoloji telif hakları için lisanslanabilir. Yasal açıdan bakıldığında ise patentlenmiş ürün rekabet unsuru olarak piyasada benzerlerinin üretilmesini engelleyecek bir blok sağlar. Patent ayrıca hem ticari hem de yasal açıdan bu üç seçeneğin opsiyon olarak elde tutulmasını sağlamaktadır.

İstihbarat bünyesel olarak taktik ve stratejik istihbarat diye ikiye ayrılmaktadır. Taktik istihbarat güncel konularla ilgili ve güncel olaylar üzerine yapılan çalışmalardır. Stratejik istihbarat ise; büyük ve önemli olaylarda, uzun vadeli planlamayla ortaya çıkan çalışmalardır. Haber kaynağına göre, istihbarat tasnifinde gizli ve açık istihbarat faaliyeti söz konusu olmaktadır. Gizli istihbarat faaliyeti hedef kişi ve kurumların bilgileri haricinde yapılmaktadır. (Avcı, 2004). Açık kaynak istihbaratı ise kamuoyuna açık, yazılı, görsel ve işitsel araçlar ile sürekli yayılan bilginin belirli bir hedefe göre kıymetlendirmeye tabi tutulmasıyla elde edilen analitik bilgileri içermektedir.

Sosyal medya alanlarında yer alan fotoğrafların ve halka açık kameralarda ilgili kişilerin yüz tanıma ile bulunması da bu tür bir güvenlik istihbarat kavramıdır. En çok paylaşılan fotoğraf ve kelimelerden sosyokültürel istihbaratta bu türden bir istihbarat çeşididir.

Bilim ve teknoloji istihbaratı; yabancı ülkelerdeki temel ve uygulamalı araştırma, uygulamalı mühendislik teknikleri alanında gelişmeler ile tüm yabancı askeri sistemlerin, silah sistemlerinin, malzemelerinin, bunlarla ilgili araştırma - geliştirme ve üretim metotlarının; bilimsel ve teknik özelliklerini, yeteneklerini ve sınırlarını içeren bilgilerin elde edilmesi, analiz edilmesi, değerlendirilmesi ve yorumlanması olarak tanımlanmaktadır. (Defence, 2010)

Türk savunma sanayisinin geliştirilmesi için açık kaynaklardan elde edilecek teknolojik bilgilerin hızlı ve etkili bir şekilde kıymetlendirilmesi üzerinde durulmaktadır.

Açık kaynak Teknoloji istihbaratı, teknolojik sürprizleri önlemek, yabancı devletlerin bilimsel ve teknolojik kapasitelerini değerlendirmek, düşman kuvvetlerin teknolojik avantajlarını etkisizleştirmek, alınan ve devamlılığı sağlanan patentlerle vazgeçilmez noktalarının tespiti açısından önemlidir.

Patentler Askeri alanda seyrek kullanılan bilgi kaynaklarındandır. İhtiyaç duyulan teknik bilgiler, patentleri USPTO, ESPACENET, JPO, EPO, TPE, GOOGLE/ PATENTS gibi genel erişime açık internet veri tabanlarına ulaşılarak patent bilgileri temin edilebilmektedir. Ancak buradaki bilgileri değerlendirecek kişilerin temel bilimler, uygulamalı mühendislik ve askeri teknoloji konularında kooperasyon kurabilecek bilgilere sahip olması gereklidir.

Askeri ARGE çalışmaları, üzerinde büyük mali ve insani harcamalar yapılan çalışmalardır ve sonucunda hedeflenen ürüne ulaşılmaması durumunda dahi kendi içinde yenilik içeren çalışmalara ulaşması açısından önemlidir. Bu kritik çalışmalarda personel ağır şartlarda görev yaptığı için stres alanlarının fazlalığı sebebiyle proje dışı kalan nitelikli personel oluşur.

Patent haklarına ihlalde bulunmadan bir patentin kapsamını aşma tasarımının olası yöntemleri şunlar:

a) Eksiltme yöntemi: Patent alımı için gerekli olan istemlerdeki elemanların sayısını azaltmaktan ibarettir;

b) İkame yöntemi: İstemlerde tarif edilen tekniklerden ithama konu olanının yerine bugünün tekniğini kullanmak;

c) Ekleme ve birleştirme yöntemi: yeni tasarımın istenilen tüm gereksinimleri karşılayacak şekilde fonksiyonlar eklenerek sonuç şartının birleştirmeler yoluyla değiştirilmesidir. (Nydegger, 2000)

İstihbarat, siyasi makamlara sunulmak üzere toplanmış ve çözümlenmiş izlemsel veya taktik içerikli işlenmiş bilgilere denir. Bilgi çağı olmasıyla teknolojik istihbarat ta üretim yetenekleri, etkin bilgilere ulaşmak için önemli olmuştur.

Alacağınız her türlü bilgi insan tarafından değerlendirilmelidir. Yapay zeka için yazacağınız algoritmayı yapan da insan olacaktır.

Günümüzde uzmanlık isteyen işlerle birlikte, multidipliner tecrübeye sahi insan gücü çok değerli hale gelmiştir. Geliştirici stratejik düşünce, Farklı tipteki çelişkiler arasında bir anlam bulmak ve bunların üstesinden gelmek için etkili taktiklere ulaşmak mümkündür.

TRIZ

Rusça “Yaratıcı Problem Çözme Teorisi” anlamına gelen “Teoriya Resheniya Izobretatelskikh Zadatch (Теория Решения Изобретательских Задач)” kelimelerinin baş harflerinden oluşmaktadır. Ayrıca literatürde İngilizce “Theory of Inventive Problems Solving” kelimelerinin baş harflerinden oluşan TIPS kısaltması da kullanılmaktadır. Bu yöntem, 1946 yılında Sovyetler Birliği Patent Ofisi’nde çalışmakta olan Taşkent Doğumlu olan Genrich Saulovich Altshuller ve meslektaşları tarafından bulunmuş, günümüze kadar dünya üzerinde var olan yaklaşık 2.000.000 patentin incelenmesi ve ortak özelliklerine göre sınıflandırılması ile geliştirilmiştir. (Beklen, 2013)

TRIZ klasik ve geleneksel inovasyon destekleme araçlarının yanı sıra; yenilikçi üretkenliği destekleyen, icatçı araştırmayı ivmelendiren, teknolojik sistemlerin, ürünlerin ve süreçlerin evrimini tahmin edip öngörebilen bir metodolojidir (Akbulut, 2014)

Altshuller, bütün dünyadan 200.000’in üzerinde patenti incelemiş ve 40.000 patentin “yaratıcı” başarılara sahip olduğunu tanımlamıştır. Bundan sonraki 40 yıl içinde TRIZ metodolojisi gelişmiş, patent araştırmaları devam etmiş ve 1980’lerin ortasında 2.000.000 üzerinde patent incelenmiştir (Akbulut, 2014)

1992 yılından sonra Zlotin ve Zusman’ın kurduğu Ideation şirketi tarafından Ideation dönemi olarak, sistemin dijital algoritmayla değerlendirmeye açıldığı dönem olarak adlandırılmaktadır (Şener, 2006).

Altshuller TRIZ metodunu dört aşamalı bir süreci kullanarak tanımlamıştır (Altshuller, 2000).

1) Sorunun tanımlanması

2) Sorunun genel TRIZ sorunlarıyla karşılaştırılması ve eşleştirilmesi

3) Sorun çiftine karşılık gelen genel TRIZ çözümünün bulunması

4) Soruna ilişkin ideal çözümün geliştirilmesi TRIZ Metodoloojisinin, dört temel özelliği vardır (Mann, 2003):

• Çelişkiler,

• İdeallik,

• Fonksiyonellik,

• Etkin kaynak kullanımı.

Birinci durum çelişkilerin tespitidir.

Teknik çelişkiler: Klasik mühendislik alış-verişidir. Sistemdeki bir engelin istenen sonuca erişimi engellemesi veya bir özellik iyileşirken bir diğerinin kötüleşmesi olarak tanımlanabilir. Örneğin;

• Ürün daha güçlü hale gelir ancak ağırlığı artar.

• Bant genişliği büyür ancak bu daha fazla güç gerektirir.

• Hizmetler her bir müşteriye özelleştirilir ancak sistem karmaşık hale gelir.

• Bir arabanın hava yastığı yolcuyu korumak için hızlı bir şekilde açılması gerekir ancak hızın artması küçük yastaki çocukların veya düzgün konumda oturmayan insanların yaralanmasına hatta ölmesine yol açabilir. Fiziksel çelişkiler: Bir nesnenin karşıt gerekliliklere sahip olması durumudur. Problemin analizi sırasında teknik çelişkilerden fiziksel çelişkilere geçiş yapmamızı sağlayan bazı kurallar vardır. Çoğu durumda fiziksel çelişkiler, problemin kendi tanımından çıkarılabilir (Althuller, 2007).

• Örneğin; Gözetleme uçağı varılacak yere gidebilmek için hızlı uçmalı; veri toplamak için hedef üzerinde uzun zaman kalarak yavaş uçmalıdır.

Yazılımlar kullanımı kolay olmalı ancak birçok karmaşık özellik ve seçeneğe sahip olmalıdır.

Kahve güzel içimli olması için sıcak, müşterinin yanmaması için de soğuk olmalıdır. Eğitim derinlemesine yapılmalı ancak uzun sürmemelidir. 57

• Arabadaki hava yastığı çabuk ama yavaşça açılmalıdır.

• Çikolata kaplamalı seker, kolay dolum için sıcak; çikolatanın erimesini önlemek için de soğuk olmalıdır.

• Fren kazaları önlemek için ani; kontrol sağlayabilmek için kademeli olmalıdır.

Altshuller; tasarımcıların bilgilerini artırmak amacıyla, daha önce karşılaşılmış binlerce mühendislik problemini ve bunlar için geliştirilen çözümleri inceleyerek belirlediği 39 mühendislik parametresini, kendi aralarında ikili çiftler haline dönüştürmüş ve her çiftin çözümü için geliştirdiği 40 temel prensipten uygun olanlarını belirlemiş ve böylece çelişkiler matrisi ortaya çıkmıştır.

Altshuller yaklaşık 1.500.000 patenti inceleyerek çelişkiye sebebiyet veren 39 teknik çelişki belirlemiştir (Şekil 6.8). Bunlar 39 standart mühendislik parametresi olarak isimlendirilmektedir. Problemin teknik çelişkisi; iyileştirilmesi gereken mühendislik parametresi ile kötüleşen mühendislik parametresi olarak tanımlamalıdır. Bu parametreler matris halinde düzenlenmiş 39x39 boyutunda bir matrise ulaşılmıştır. Bu matrise de "Çelişkiler Matrisi" denilmektedir. Matriste 39x38 = 1482 kutucuk ve prensip yer almaktadır. Matrisin satırları yapılan değişikliği sütunları ise ortaya çıkan yeni sorunu ifade etmektedir. Matrisin satır ve sütunlarının kesiştiği hücrelerde ise en fazla dört adet olmak üzere mevcut patent incelemeleri sonucu ulaşılan 40 adet ideal çözüm bulunmaktadır. Bu çözümlere TRIZ metodunda "40 Yenilikçi Buluş Prensibi" denilmektedir (Akbulut, 2014). Şekil 6.9’da çelişkiler matrisinin detayı verilmektedir.

Bunun için ikinci olarak ürünün hayat seyri üzerinde durulur.

Doğuş, Büyüme, Olgunluk sonrasında ne sebeple Düşüş yaşadığının ortaya konulması önemlidir.

İkinci aşama, her araç bir alt ve üst sistemi birbirine bağlayan ihtiyacın çözümü için vardır. Bu sebeple, alt ve üst sistemlerini inceleyerek devam eder. Bu sebeple fonksiyonellik önemlidir.

TRIZ araçları aynı zamanda hem patentin alındığı anı hem önceki gereklilikleri hem de gelecek zamanı değerlendirme yolu ile TRIZ’in en önemli araçlarından bir tanesi olan dokuz pencere yaklaşımı problem analizinde yararlı olmaktadır. (Kaykayoğlu, 2015). TRIZ ile yenilikçi çözüm yaratmanın en önemli araçlarından bir tanesi şüphesiz buluşla sonuçlanacak yenilikçi problemin ayrıntılarını, bileşenlerini ve birbirleri ile etkileşen bileşenler arasındaki ilişkinin en iyi şekilde tanımlanmasıdır. TRIZ fonksiyonel analizi, problemin görsel bir şemaya dönüştürülmesi ve bileşenler arasındaki tüm ilişkilerin ortaya konulması ile sonuçlanır. Fonksiyonel analiz sürecinde sistemin faydalı fonksiyonlar (sistemi ileri getiren özellikler) ile sisteme engel olan tüm zararlı fonksiyonlar ilişkilendirilirken, problemin daha sonrasındaki TRIZ araçları ile analizine belki de gerek kalmadan inovatif çözüme erişilmektedir.

Fonksiyonlar arasındaki etkileşim, tüm bilimsel veri tabanının da kullanarak inovatif çözüme gitmek isteyen firma ekibine problemin doğasının anlaşılmasında ışık tutmaktadır. Böylece en iyi çözüm (best solution) da elde edilmiş olunmaktadır.

Yenilikçiliğin önündeki en temel engel, çözüm için gereken problem tanımının yetersizliğidir. Durumun karmaşıklığı tanımın yapılmamasına katkı sağlamaktadır. Dokuz pencere olarak adlandırılan bu operatör karmaşıklığı azaltarak çözülmesi gereken problemin anlaşılır olmasını sağlamaktadır.

AÇIK KAYNAK TEKNOLOJI ISTIHBARATI, TEKNOLOJIK SÜRPRIZLERI ÖNLEMEK, YABANCI DEVLETLERIN BILIMSEL VE TEKNOLOJIK KAPASITELERINI DEĞERLENDIRMEK, DÜŞMAN KUVVETLERIN TEKNOLOJIK AVANTAJLARINI ETKISIZLEŞTIRMEK, ALINAN VE DEVAMLILIĞI SAĞLANAN PATENTLERLE VAZGEÇILMEZ NOKTALARININ TESPITI AÇISINDAN ÖNEMLIDIR.

Mühendislik biliminde ve uygulamalarında her gün milyonlarca sorunla karşılaşılır ve bu sorunlara çözüm üretilir. Ancak bu sorunlar ve çözüm yöntemleri incelendiğinde bunların yaklaşık % 90’ ının daha önceden düşünülmüş ve kullanılmış olduğu görülebilir. Altshuller bu genellemeyi yaratıcılık ölçütünde şekil 6.7’da görüldüğü gibi tablolaştırmıştır (Mazur, 2001).

Oluşan patent bilgilerinin minimum ¼ ü halen kişisel bilgilerle ortaya konulmaktadır. Bu da onu oluşturan kişilerin ve patentlerin korunmasını mali problemli ve hukuksal savunulmaktan uzaklaştırmaktadır. Bu ülkemiz için tehdit oluşturmasının yanında, yurtdışında üretilen bu bilgiler için de uygulanma imkanı olanlar için ülkemiz adına yol açılmaktadır.

TRIZ için ideal çözüm, çelişkilerden bütün boyutlarıyla düşünülerek arındırılmış ve etkin kaynak kullanımı ile ortaya konmalıdır. Faydalı etkiler sistem çalışmasına değerli katkılar sağlayan etkilerin toplamını, zararlı etkiler ise, sistem maliyeti, alan, enerji tüketimi, zararlı atıkları gibi etkileri içerir. Bu eğilimin limiti alındığında, Ideal Final Result (IFR) /İdeal Nihai Sonuç teoremi elde edilir. İdeal Nihai Sonuç 4 özelliğe sahiptir (Domb, 2000):

1) Orijinal sistemin eksikliklerini yok eder.

2) Orijinal sistemin avantajlarını korur.

3) Sistemi daha karmaşık hale getirmez (ücretsiz veya uygun kaynakları kullanır).

4) Yeni dezavantajlar ortaya koymaz.

Bir mühendislik sistemi mükemmellik seviyesinin arttırılması ile geliştirilir. Sistem kusursuzluğu bir sistemi oluşturan bölümlerin faydalı etkilerinin (Fi), zararlı etkilerine (Zi) oranı ile hesaplanır.

Altshuller, geçmişden başlayarak sistemin bugünkü inceleme tarihine kadar yaptığı gelişimi sürekli geliştirerek idealine yaklaşacak gelişimlerin sonu tükenmeyecektir.

İdeal noktaya erişmiş bir sistem de (teknoloji, ürün, süreç, insane, madde) zararlı yanlar neredeyse yok edilmiştir. Bu da teknoloji için neredeyse imkansızdır

Teknoloji yönetimi hususu getirdiği büyük çaplı riskler ve karşılaşılan uluslararası tehditler göz önüne alındığında diğer sektörlere nazaran savunma sanayiinde en fazla üzerinde durulması gereken stratejik bir unsur olduğu düşünülmektedir. Gerek bölgemizde yaşanan gerilimler gerekse de Türkiye’nin tam bağımsız bir milli silah endüstrisi hedefi doğrultusunda savunma sanayinin önemi her geçen gün artmaktadır.

Gelişen teknoloji ile birlikte dünya genelindeki teknolojik gelişmelerin temin edilmesi, teknik ve bilgi birikimin elde edilmesi ve yabancı devletlerin teknolojik silah kapasitelerinin keşfedilmesi hususu teknoloji istihbarat disiplinini geliştirmiştir. TRIZ araçlarının bir çoğunu bünyesinde barındıran ARIZ algortiması yardımıyla mevcut patentler üzerinde yapılan iyileştirme çalışmaları yapılmalıdır.

Türk savunma sanayisi millileştirme stratejileri arasında teknoloji istihbaratı faaliyetlerinin önem derecesinin belirlenmesi ve bu doğrultuda TRIZ metodolojisinin Türk savunma sanayisinin gelişimi için hızlandırılmış teknoloji istihbarat yöntemi olarak kullanımının yaygınlaştırılması gerekmektedir.

 

 

 

 

 

 

 

Hızlandırılmış Teknoloji İstihbarat: PATENT CASUSLUĞU: TRIZ