Kategoriler: Dergi,
Alt Kategoriler: Kasım,

Roma İmparatorluğu ve Doğu Roma İmparatorluğu döneminde Ariha, idari olarak Antakya'ya bağlıydı. Hristiyanlığın önemli bir merkezi haline geldiği için MS 240 ile 350 yılları arasında zirveye ulaştı. Şehir 637'de Amr ibn al-As liderliğindeki Raşidun ordusu tarafından ele geçirildi ve Cund Qinnasrin'in bir parçası oldu. Eyyubiler döneminde Halep'in, ardından da Kinnasrin'in idaresi altındaydı.

 

            Suriyeli coğrafyacı Yakut el-Hamavi 1226'da Ariha'nın Halep bölgesinde küçük bir kasaba olduğunu ve "Tanrı'nın yeryüzündeki en güzel ve en muhteşem yerlerden biri" olduğunu yazmıştır. Meyve bahçelerinde, bahçelerde ve nehirlerde bol olduğunu belirtti.

 

            19. yüzyılın ortalarında gezgint Albert Socin,  Ariha'nın yanından geçerek tahmini 3.000 nüfusa sahip olduğunu ve Jabal Zawiya'nın kuzey ucundaki zeytin bahçeleri arasında "güzel bir şekilde yer aldığını" belirtmiştir.

 

            Kuzey Suriye'de, antik çağlardan beri yeşillikleri ile ünlü olan, şimdi ise boş beton yığınlarına dönmüş, kanlı bir kent. Ariha, pazar sokağındaki düzinelerce tatlı dükkanının vitrininde mushabbak ; awwama ; halavat el-cibn tatlılarını sunarken ünlü “şuaybiyyat” isimli tatlıya ev sahipliği yapar. Bir dükkân, dikkat çekmek için “Ariha şuaybiyyatı vardır” reklamı yapar-(dı).

 

            Ariha, Suriye İç Savaşı sırasında rejim ve muahlif güçler arasında çatışmalara sahne oldu. Özgür Suriye Ordusu zırhlı araçlar, topçu ve helikopterler ile ilerleyen rejimin becerisine rağmen, Mart ve Haziran 2012 tarihleri arasında saldırıları durdurmayı başardı. Şehir rejim tarafından 11 Ağustos 2012'de geri alındı. Temmuz 2013'ün sonlarına doğru muhalifler Ariha'nın bazı bölgelerini kontrol ederken, rejim güçleri kasaba içindeki üç kontrol noktasını kontrol etti.

            25 Mayıs 2014'te El Nusra Cephesi ve Sukur el Şam Tugayı , iki askeri karakolu ele geçirmek amacıyla güneydeki Ariha tepelerine iki yönlü bir saldırı başlattı; Fanar Restoran Kontrol Noktası ve Şami Askeri Tesisi, şehrin güneyindeki alanda iki tepenin üzerinde yer almakta ve iki bağlantı yolu ile Ariha'nın güney mahallelerine erişimi kontrol etmektedir. Sabah 06.00'da El Nusra Cephesi, Suqour al-Sham'ın desteğiyle rejimin altyapı hedeflerine karşı dört canlı bomba aracı patlattı. Dört canlı bomba aracı da, Ariha'nın güney eteklerindeki Jabal al-Arbaeen bölgesinde patladı.  İlk canlı bomba aracı  Florida'dan gelen 22 yaşındaki Amerikalı bir adam olan Moner Mohammad Abu Salha’ydı. Toprak bir yol boyunca güneybatıdan Fanar Restaurant Kontrol Noktasına yaklaştı. 16 tonluk zırhlı kamyon kontrol noktasını tamamen yok etti ve kendi içine çökmesine neden oldu ve onu savunacak çok az kişi kaldı. Savaş boyunca, Fanar'ın batısında Shami Askeri Kompleksi'ni hedef alan iki canlı bomba aracı daha patladı. İlk iki canlı bomba aracı, Komuta binasını ve Shami Kontrol Noktasını hedef aldı. Son bir canlı bomba aracı ise, Aram binasını hedef aldı, ancak canlı bomba aracının sürücüsü aracını park edip yara almadan kurtuldu. Dört patlamayı bir topçu ateşi ve silah sesleri izledi. Günün sonunda Jabhat al-Nusra ve Suquor al-Sham, 2014'ün başından bu yana gerçekleştirilen en büyük koordineli canlı bomba saldırılarından birinde, hem Fanar hem de Shami Kontrol Noktalarını ele geçirdi.    

            24 Ağustos 2014'te muhalifler Ariha'yı ele geçirdi. M4, Saraqib'deki M5 ile bağlantı kurmadan önce Ariha'dan geçer. M4'ün Ariha'daki bölümünün kontrol edilmesi, muhalif güçlerin rejimin Lazkiye'den İdlib ve Halep şehirlerine ikmal hattını kesmesine izin verdi . İki gün sonra, 26 Ağustos'ta muhalifler, rejimin İdlib'den Lazkiye'ye olan ikmal hattını bozmak amacıyla bir rejim tankını imha ederek Ariha'nın yanındaki rejim kontrolündeki Qiyasat kontrol noktasına saldırdı. Ancak 10 günlük bombardımandan sonra rejim güçleri 3 Eylül'de şehri geri aldı.  25 Mayıs 2015'te Fetih Ordusu, Ariha'yı rejim güçlerinden ele geçirdi. 

            12 Ocak 2017'de Rus savaş uçakları Ariha çevresine baskın düzenleyerek Uygur Türkistan İslam Partisi lideri Ebu Rida el-Türkistani ve ailesini öldürdü. Doğu Türkistan Bülteni Haber Ajansı, Rusların İdlib'de Uygur savaşçılarının ailesini bombaladığını ve TİP'in İranlı milislere roket atarak misilleme yaptığını söyledi.     

21 Şubat 2018'de Suriye Kurtuluş Cephesi , Ariha'yı Tahrir el-Şam'dan ele geçirdi . Şimdi ise Hay'at Tahrir al-Sham kontrolünde olan bir yerleşke durumunda.

 

            Binlerce insanın yaşadığı, bir çok binası harabeye dönmüş olan, hemen hemen her hafta onlarca hava saldırısı ve topçu atışı ile diken üzerinde bir kent haline gelmiş durumda. 2020 yılında M4 karayolunun, Türk-Rus ortak devriyesine açılması sonrasında önemi daha da artan bu yerleşkede, muhalif unsurların yoğunlaşması elbette rejim ve ortaklarının hoşuna gitmiyor.

       

 

Bombardımanların, tüm sağlık sistemini neredeyse işlemez hale getirdiği, su, elektrik, hijyen ve temel gıda imkanını azalttığı bir duruma rağmen İdlib’in anahtarı olan bu yerleşkenin stratejik önemine dikkat çekmek gerek.

 

 

 

 

Stratejik önem

 

            Ariha, İdlib şehrinin güneyinde yer almaktadır. Resmi idari açıdan, Ariha bölgesi 55 küçük kasaba ve köyün yanı sıra 44 çiftlikten oluşmaktadır. Ariha, İdlib Vilayeti içinde büyük bir coğrafi öneme sahiptir. Dört büyük şehrin ortasında: batıda Jisr al-Shughur; Ma'arrat al-Nu'man Güney; doğuda Saraqeb; ve kuzeyde İdlib.

 

 

 

 

       

            Ariha bölgesi ayrıca Jabal al-Zawiya'nın bir parçası olan Arba'een dağını da içerir. Deniz seviyesinden yaklaşık 1000 metre yüksekliğe ulaşan bir dizi dağ. Bu stratejik yayla, Saraqeb'i Lazkiye'ye bağlayan ulusal M4 otoyoluna bakmaktadır. Ayrıca Ariha'dan İdlib'e giden yol ve bir dizi Jabal al-Zawiya ve hatta güney Halep Eyaletindeki kasabalar ve köyleri kontrol eden bir konuma sahip. Her kim Arba'een Dağı'nı kontrol ederse, rakiplerinin ikmal yollarını keser ve her hareketini gözetleme şansını elde eder.

           

            Bu nedenle Esed rejimi savaşın erken döneminde Ariha'yı tutmak için çok mücadele etmişti. 2015'in başı itibariyle yaklaşık 1.300 kişinin ölmesi sonunda rejim yönetiminden çıkan Ariha, hem Halep ile Akdeniz arasında bir orta noktayı hem de İdlib ile Ma'arrat al-Nu'man arasında bir direnek noktası. Ayrıca, Cisr al-Shughur'dan Ariha’ya giden yol, Jabal al-Zawiya'nın tüm kasaba ve köylerini de dolaşıyor.

 

            Jabal al-Zawiya dağ bloğunun güneyindeki yerleşim yerlerinin çok büyük bölümünde yaşam %10-15 civarında, buradaki yerleşim yerleri neredeyse her gün yoğun olarak bombalanıyor. Buradaki sivillerin M4 kuzeyine çekilmeleri için rejim bu faaliyetlerine devam edecek görünüyor. Ariha bugün yerleşkenin kendisinden ve çevreden gelen muhalifleri içeriyor.

 

            Birçok hava saldırısına uğrayan ve hemen hemen her gün topçu atışları ile güne başlayan sivillerin, Ariha yerleşkesini terk etmelerini amaçlayan bu saldırılardan yıldıkları da bir gerçek. Kışa girilen şu günlerde, kuzeye göç etmeye çalışan sivillerin, Türkiye sınırına yığılmış halde ve çadır kentlerde yaşayan beş milyona yakın insana katılması ile yeni sorunların da ortaya çıkacağı açık.

 

            Bölgenin önemli geçim kaynaklarından olan zeytin ve incir ise bu dönemde toplanması gereken ürünler. Ancak M4 otoyolu güneyinde yoğunlaşan bu ürünlerin toplanamaması, halkın da geçim sıkıntısını artırıyor. Bu nedenle direnme gücü azalan halkın, muhaliflere olan desteğinin de azalması amaçlanıyor.

 

            Jabal al-Zawiya dağ bloğunun kuzeye bakan kısmında yer alan M4 karayolu, Serakip bölgesinden Lazkiye limanına kadar 70km.den fazla bir mesafeyi kapsıyor. Hem askeri hem de ticari anlamda kritik bir uluslararası ulaşım ağının önemli bir parçası olan bu yol, rejim için kritik öneme sahip ve şu anda Türkiye’nin kontrolünde. Saraqeb-Ariha-Muhambal- Jisr al-Shughur, net şekilde M4 karayolunun paralelinde bir savunma hattı olarak duruyor. Bu hatta güneyden yaklaşma istikameti ise Jabal al-Zawiya dağ bloğu. Yukarıda gözetleme ve hakim arazi avantajlarını aktardığım bu dağ bloğundan sonra kuzey istikametine tutunacak bir alan yok, özetle bu blok ve Ariha, İdlib’in anahtarı olarak değerlendirilebilir.

 

            Verimli GAB ovasına kadar uzanan bu hat ve M4 karayolu Suriye’nin can damarı ve rejimin kontrolünde değil. Bu yüzden önümüzdeki süreçte bu bölgelerin rejimin yoğun olarak hedeflediği yerler olacağı açık.    


Eski Bir Suriye Kasabası, İdlib’in Anahtarı:  Ariha