Kategoriler: Dergi,
Alt Kategoriler: Ağustos,

Genel

Afganistan 37 milyon nüfuslu, 653 bin km²alanlı batıda İran, Türkmenistan, kuzey’de Özbekistan Tacikistan, doğuda Çin ve güneyde Pakistan ile komşu bir Asya kara devletidir. Batıda petrol zengini Ortadoğu ülkeleri ve gaz zengini Türkmenistan’la komşu olması, güneyde Hindistan’a Pakistan üzerinden geçiş sağlaması, kuzeyde Rusya’ya yakın oluşu, doğuda Çin ile sınırının oluşu Afganistan’ı petrol, gaz ve ticari yol geçişleri için köprü ülke olması yönünden önemli kılmaktadır. Madencilik alanında,çok sayıda metal yataklarına sahip olması ve nadir metaller bulunması yönünden zengindir. Afganistan’ın GDP’si yıllık 20 milyar$, kişi başı ortalama geliri ise 508$’dır. Fakir bir ülkedir.

Kısa Tarih

Çok uzak geçmişe gitmeden İngilizler 1839 sonrasında Hindistan hâkimiyetini elde edince Rusya’nın Hindistan’a gelmesini önlemek için Afganistan’ın tampon ülke olarak önemini anlayıp, burada güçlenmek istediler. Afganistan köprü ülke oluşu yüzünden dış müdahalelere maruz kalmıştır.1960’larda Zahir Şah ile modernleşmeye çalışan Afganistan daha sonra

  1. Muhafazakâr,
  2. yenilikleri kabul eden,
  3. komünist ve
  4. etnik grupların iktidar kavgalarıyla istikrarsızlaşmıştır.

Rus İşgali

Rusya yönünden Afganistan‘ın elde tutulması radikal İslam’ın Rusya’ya zararının önlenmesi ve Orta Asya hâkimiyeti yönünden önemliydi. Bu yüzden 1979’da Sovyet taraftarı hükümetin daveti üzerine Rusya, Afganistan’ı işgal etti. Afganlar, Ruslara karşı Suudi Arabistan’ın para yardımı ve ABD’den alınan stinger roketleri ile karşı koydular. Ruslar kırsalda kazanılamayacağı görülen savaşa devam etmenin anlamsız olduğuna karar verip Gorbaçov’un kararıyla Şubat 1989’da işgali sona erdirip geri çekildiler. Rus işgal bilançosu ağırdır. 2,8 milyon Pakistan’a, 1,5  milyon İran’a olmak üzere 4,3 milyon Afgan göçmen olmuştur. Yaklaşık 1 milyon Afgan ölmüştür. 1 milyon Afgan sakat kalmıştır. Savaşın bu süreçte Ruslara maliyeti 50 milyar$ olarak tahmin edilmektedir.

Amerikan İşgali

11 Eylül 2001’de Amerika’nın El-Kaide örgütünün saldırısına uğrayıp, zarar görmesi teröristlerin yaşam ve eğitim kaynağı olarak görülen Afganistan’ın bu kez ABD tarafından işgaline yol açmıştır. 20 yıl sonra ABD, Afganistan’dan 31 Ağustos 2021 tarihinde tamamen çekilmeye karar vermiştir. El Kaide’yi yendikten sonra ABD, yeni demokratik bir Afgan ulusu yaratma projesinden yüksek maliyetler sebebiyle vazgeçmiştir.  ABD’nin geçmişte NATO’yu da yanına alarak, uyguladığı askeri çözümler Afganistan ve Irak’ta 2 trilyon doları aşarak çok maliyetli olmuştur. ABD bu tür maliyetlerin ekonomisinde yarattığı uzun dönem olumsuz etkileri görmektedir.

Afganistan’da İstikrar Neden Önemli?

Pakistan ve Hindistan’ın, terörden zararının olmaması için Afganistan’ın kargaşaya değil, istikrara ihtiyacı vardır. Türkmenistan gazının Hindistan’a ulaşabilmesi için Afganistan-Pakistan boru hattı gerekmektedir. Uygur Türklerinin yaşadığı bölgenin ise huzur içinde tutulması Çin için önemlidir.Dolayısıyla Afganistan’ın istikrarı çok sayıda ülkeyi etkilemektedir.

Afganistan Savaşının Silah Sanayi Açısından Önemi

ABD askeri strateji uzmanları, öncelikle kendi silah sanayilerinin iş yapması, daha sonra da stratejik varlık yönünden Afganistan’ı önemsemektedirler. Bahaneleri olan radikal İslam ve El-Kaide örgütünün yenilmesine rağmen Afganistan’da kalma hırsının devamı ABD hazinesine zarar vermektedir. Aslında Afganistan istikrara kavuşup, yaşam seviyesi gelişirse radikal İslam kendisi için verimli bir alan bulamayacaktır.

Savaş’ta Kayıplar

Afganistan savaşının insan maliyeti ABD ve NATO’ya 7.438 kayıp, Afganistan’a maliyeti ise Taliban ve hükümet kayıpları, siviller dâhil, 164.436 kişidir.  1'e karşı 22 Afgan kaybı vardır. Afganlılar zarar görmüştür. ABD, Afgan savaşında 1 trilyon $’dan fazla harcadığını hesaplamaktadır.

Asıl Sorun Nerede?

Afganistan’ın istikrarı

  • yolsuzluk
  • uyuşturucu ticareti
  • etnik bölünmüşlük ve
  • iktidar kavgaları
     

yüzünden 1970’lerden beri sağlanamamaktadır.

ABD’lilerin başarılı kılmaya çalıştığı Afgan Hükümeti hâkim olduğu alanları kaybedip, düşerse Taliban’ın (Öğrenciler’in) Afganistan’a %100 hâkim olduğunu düşünelim. En kötü durumda yeni fakat fakir bir Suudi Arabistan doğacaktır. Afgan kadınlarının hakları azalacak, okula gidemeyecek, müzik, resim yapamayacak ve çalışma hayatına katılamayacaklardır. Eşya muamelesi göreceklerdir.Afganistan’da şeriat hâkim olacaktır. Buna Afgan halkı izin verirse, bu onların seçimidir. Zarar onların olacaktır. Yirmi birinci yüzyılda şeriatı esas alan İslam, yenilmeye mahkûmdur.

Afgan tehdidi Amerikan kıtasından binlerce km uzaktadır.ABD askeriyesi tüm tehditler gibi Afgan tehdidini de Çin tehdidini de işine geldiği için abartmaktadır.

TSK’nın Afganistan’daki Varlığı

NATO’da lojistik hizmetler amacıyla Afganistan’da bulunan Türk Ordusunun, havaalanı emniyeti ve işletmesi için göreve devamı:


 

  1. ABD askeriyesi ile yakın işbirliğini devam ettirmek
  2. İstihbarat ve ticaret
  3. Afgan halkı ile yakın işbirliğini devam ettirmek yönünden yararlıdır. 

Ancak Türk askerinin yaşamını tehlikeye düşürmemek için ABD’ye ilave olarak,Afgan Hükümeti ve Taliban güçleri ile uzlaşılması gerektiği açıktır. Muhtemelen Türkiye tüm taraflarla görüşüp, askerini güvenceye aldıktan sonra göreve devam etmeyi düşünmektedir.

Afganistan’ın Geleceğini Etkileyecek Olasılıklar

Taliban’ın mutlak hâkimiyet istemesi: Aşiret anlayışının, etnik yapıların ve yerel savaş liderlerinin etkin olduğu Afganistan’da, din faktörünü kullanarak birlik sağlamaya çalışan ve “Afganistan,Afganlılarındır” diyerek kırsalda hâkim olan ve bu hâkimiyetini şehirlerde de perçinlemek isteyen Taliban güçleri tüm Afganistan’da mutlak iktidar isteyebilir. Bu durumda Taliban, şehirlerde hâkim olan Hükümet güçleri ile çatışacaktır. Bu olasılık gerçekleşirse Afganistan’ın bölünmüşlük durumu ve iç savaş devam edecektir. Bu yol aslında iç savaşın, istikrarsızlığın ve geçmişin tekrarıdır. 1996-2001 dönemidir. Sonu yine felakettir.

Taliban ve Hükümet güçleri iktidar paylaşımında uzlaşırsa: Afganistan barışa kavuşabilir. Uzun dönemde hür seçimlerle taraflardan birinin ağırlığının artması veya azalması Afgan halkının tercihlerine bağlıdır. Uzlaşma İran, Rusya, Çin ve ABD gibi yabancı güçlerin Afganistan’ı yönlendirme çabalarını asgariye indirebilir. Afganistan köprü ülke olarak kalkınma hamlesi yapabilir ve özlenen istikrarına kavuşabilir.

 

 

Kaynak:Thestrategicimportance of leavingAfghanistan, April 22, 2021  AnalyticalarticlesbyMelvinGoodman

 


AFGAN ISTAN’IN 50 YILLIK  ŞANSSIZLIĞI