2020 yılı başta pandemi olmak üzere Dünya ve Türkiye’de birçok gelişmeyle tarihe damgasını vuran yıllardan biri olarak yerini aldı. Tüm dünya Covid-19 pandemisinin etkisi ile mücadele ederken, Doğu Akdeniz yeni mücadele alanlarının en çok konuşulduğu ve kılıçların gerek karşılıklı, gerek vekalet güçlerle çekildiği en önemli bölgelerin başında geldi. Türkiye’nin Libya ile imzaladığı Deniz Yetki Anlaşması’nın etkileri Libya içinde Türkiye’nin de Ulusal Mutabakat Hükümeti’ne desteği ile Hafter’in gerilemesine etkide bulundu. Libya’nın iç dinamiklerindeki karışıklıklar ve Hafter’in aldığı destek, yılın sonlarına doğru Türkiye’nin bölgedeki askeri varlığını devam ettirme kararı alması Libya’nın ve Doğu Akdeniz’in 2021 yılına da damgasını vuracağını gösterdi. Yunanistan ile Türkiye arasındaki ilişkiler ve Ege Denizi’nde yıllardır süre gelen sorunların yeniden alevlenmesi de yine denizler konusunun 2020 yılındaki en önemli gündem konusu olma özelliğini 2021 yılında da devam ettireceğinin işaretini verdi.

 

Peki 2020 yılında Türkiye ve Dünya gündemine damga vuran hangi olaylara şahitlik edildi?

 

-İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani, ABD tarafından düzenlenen füzeli saldırıda Bağdat Havalimanı'nda öldürüldü. Süleymani’nin öldürülmesi, “İran ile ABD savaşacak mı?” sorusunun çokça sorulacağı bir dönemin kapısını araladı.

 

-Türk Akımı Doğal Gaz Boru Hattı hizmete girdi

 

-Avustralya'daki orman yangınlarında 1,1 milyardan fazla hayvan ve en az 33 kişi hayatını kaybetti.

 

-Elazığ'da merkez üssü Sivrice ilçesi olan 6.8 büyüklüğünde deprem. Elazığ ve Malatya'da 41 kişi hayatını kaybetti.

 

-Van'ın Bahçesaray ilçesinde minibüsün üzerine çığ düşmesi sonucu yedi kişi hayatını kaybetti. Bir gün sonra çığ altındakileri arayan ekiplerin üzerine de çığ düştü. Her iki olayda toplam 42 kişi hayatını kaybetti, 84 kişi yaralandı.

 

-Pegasus Havayolları'nın İzmir-İstanbul seferini yapan yolcu uçağı, Sabiha Gökçen Havalimanı'na inişi sırasında pistten çıktı. Uçak savrularak üçe bölündü. 3 kişinin öldüğü, 180 kişinin yaralandığı açıklandı.

 

-27 Şubat tarihinde gerçekleşen saldırı sonucunda İdlip’te 34 askerimiz şehit oldu.

 

-İdlip saldırısı sonucu Cumhurbaşkanı Recep Tayip Erdoğan'ın talimatı ile hudut kapıları mültecilere açıldı. Başta Suriyeli, Iraklı ve Afgan mülteci ve göçmenler Avrupa'ya gitmek için Edirne üzerinden Yunanistan ve Bulgaristan'a doğru yola çıktı. Mültecilerin sınırlardan geçişine izin vermeyen Yunanistan, göçmenleri gaz bombalarıyla engelledi. 3 milyon 587 bin 266 olarak kayıtlara geçen Suriyeli mültecilerin 100 bin 577'sinin Türkiye'yi terk ettiği açıklandı.

 

 

-27 Şubat 2020 Bahar Kalkanı Harekatı gerçekleştirildi.

 

-01 Mart 2020’de Türkiye’de ilk korona virüs vakası görüldü ve artan vakalar sonucunda kısıtlamalar hayata geçirildi.

 

-Sakarya'nın Hendek ilçesi Yukarıçalıca mevkisinde yaklaşık 15 dönüm üzerine kurulu havai fişek fabrikasında 3 Temmuz'da saat 11.15 sularında meydana gelen ve yaklaşık 50 kilometre mesafeden, kentin birçok noktasından duyulan patlamalarda 7 kişi hayatını kaybetti, 127 kişi yaralandı.

 

-Karadeniz’de 320 milyar metreküp doğal gaz bulundu.

 

 

-23 Mart - İlkokul, ortaokul ve lise öğrencileri için TRT-EBA TV ile Eğitim Bilişim Ağı (EBA) üzerinden yapılacak "uzaktan eğitim", Milli Eğitim Bakanı Ziya Selçuk'un verdiği ilk dersle başladı.

 

-25 Mayıs-ABD'nin Minneapolis kentinde, siyahi Amerikalı George Floyd, polis şiddeti sonucu hayatını kaybetti. Floyd'un ölümü, dünya çapında protestolarla birlikte bir kargaşaya neden oldu.

 

2013'de kurulan "Siyahilerin Hayatları Önemlidir" (Black Lives Matter) adlı sivil toplum kuruluşu, 46 yaşındaki George Floyd’un uzun süre nefes alamaması ve hayatını kaybetmesi üzerine ABD’de hatta dünyanın çeşitli yerlerinde gösteriler düzenledi. Dünyanın çeşitli yerlerinden yaklaşık 20 milyon kişinin katıldığı “Black Lives Matter” hareketi dünya tarihinin en büyük hareketlerinden birine dönüşürken ABD polisi 10 binden fazla protestocuyu gözaltına aldığını açıkladı. Ülke genelindeki protestoların şiddet olaylarına ve yağmalara dönüşmesi nedeniyle birçok şehirde "sokağa çıkma yasağı" ilan edildi, Ulusal Muhafız olayları kontrol altına almak için görevlendirildi

 

-30 Haziran-Van'da göle açılan bir teknenin kaybolduğu ihbarı üzerine arama çalışması başlatıldı. Teknede sığınmacıların bulunduğu anlaşıldı. Günler süren çalışmalar sonucunda Van Gölü'nde 61 kişinin cansız bedeni çıkarıldı.

 

-4 Ağustos-Lübnan'ın başkenti Beyrut'ta limandaki amonyum nitrat yüklü tankerin patlaması sonucu en az 190 kişi öldü ve binlerce kişi yaralandı. Olayın ardından hükümet istifa etti.

 

-22 Ağustos-Giresun'da etkili olan şiddetli yağış Dereli, Doğankent ve Yağlıdere ilçeleri başta olmak üzere birçok yerleşim bölgesinde sele neden oldu. Selde 11 kişi hayatını kaybetti, kayıp dört kişi ise bulunamadı.

 

-27 Eylül günü Ermenistan ordusu tarafından daha önce 1988-1994 yılları arasında yapılan Karabağ Savaşı sonrasında kurulan mevzilere yapılan saldırılar sonrası başlayan savaş, 10 Kasım'da Ermenistan'ın yenilgisini kabul eden anlaşmaya imza atmasıyla sona erdi. 44 gün süren savaş sonrasında Türk ordusunun da yardım ettiği Azerbaycan ordusu 5 kent merkezi, 4 kasaba ve 286 köyü Ermenistan saldırısından kurtardı. Bunun üzerine Ermenistan yenilgiyi kabul etti ve işgal altındaki Ağdam, Laçın ve Kelbecer illerini de boşaltacağını taahhüt eden anlaşmaya imza attı. Azerbaycan tarafı savaş süresince 2 bin 783 Azerbaycan askerinin şehit olduğunu, 1245 askerin yaralandığını belirtirken Ermenistan tarafı ise 2 bin 425 askerinin hayatını kaybettiğini açıkladı.

 

-7 Ekim-Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde (KKTC) 46 yıldır kapalı olan Maraş bölgesinin bir bölümü halkın kullanımına açıldı. Ayrıca, 18 Ekim'de yapılan cumhurbaşkanı ikinci tur seçiminde, Ulusal Birlik Partisinin (UBP) adayı Ersin Tatar oyların yüzde 51,74'ünü alarak cumhurbaşkanı seçildi.

 

-Türkiye, İzmir depremi ile sarsıldı. 30 Ekim'de Ege Denizi'nde İzmir'in Seferihisar ilçesinde saat 14.51'de 6,6 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. 15 saniye süren depremin yerin 16.5 kilometre derinliğinde olduğu açıklandı. Acı depremde 116 vatandaşımız hayatını kaybetti. Şiddetli deprem sonrası Türkiye tek yürek olup İzmir'in yaralarını sardı.

 

- ABD'de 3 Kasım'daki seçimlerin ardından Demokrat Parti'nin adayı Joe Biden, ülkenin 46'ncı başkanı oldu.

 

-9 Aralık-Gaziantep'te Özel Sanko Üniversitesi Konukoğlu Hastanesi'nin Kovid-19 yoğun bakım ünitesinde, yüksek akım oksijen cihazının patlaması sonucu yangın çıktı. 12 kişi hayatını kaybetti.

 

-2020 yılına damga vuran en önemli konulardan biri iklim değişikliğinin dünyaya etkisi oldu. Yangınlara, buzulların erimesine ve sera gazı salınımına daha çok dikkat çekilen 2020’de dünyanın en soğuk yeri olarak bilinen Sibirya’daki Yakutsk bölgesinde termometreler 38 dereceye kadar çıkarken Birleşmiş Milletler, 2020 yılının şu ana kadar ölçülmüş en sıcak yıl olduğunu açıkladı.

 

-Yüzde 98’i buzlarla kaplı Antarktika Kıtası'nda buzulların erimeye devam ettiği 2020’de a68a adı verilen dev buzulun her geçen gün eridiği açıklandı. Antarktika’dan koptuğu 2017 yılında yüzeyi 6 bin kilometrekare olan A68a’nın eriyerek 4 bin 800 kilometrekareye kadar düştüğü belirtildi. Bununla birlikte dev buzdağının denizde sürüklenerek Güney Amerika'nın en güney ucu açıklarındaki İngiltere'ye bağlı Güney Georgia Adası'yla çarpışma rotasına girdiğinin altı çizildi.

 

-Ekim ayında yapılan açıklamayla 2020 yılında yaklaşık 100 bin yangın çıkan Amazon ormanlarında yangınların sayısı son 12 yılın zirvesine çıktı. "Dünyanın akciğerleri" olarak adlandırılan Amazon ormanları yeryüzünün oksijenlerinin yüzde 20’sini sağlarken dünyadaki bitki ve hayvan türlerinin yüzde 10’unun yaşadığı ormanlarda 2020 yılında doğal hayat her geçen gün daha çok zarar gördü.

 

-İngiltere, Galler, Kuzey İrlanda ve İskoçya'dan oluşan Birleşik Krallık'ta, Haziran 2016'da yapılan AB referandumunda yüzde 48'e karşı yüzde 52 ile Brexit kararı alınmıştı. Bu karar üzerine AB'den resmen 31 Ocak 2020’de ayrılan Birleşik Krallık yönetimi, Birlik ile başta ticaret olmak üzere ikili ilişkiler konusunda kapsamlı müzakereleri yürüttü. 2021’e bir hafta kala ise taraflar anlaşma sağladı.

 

-1994'ten beri Belarus Devlet Başkanı sıfatıyla, eski Sovyet ülkeleri arasında 26 yıl ile en uzun görev yapan lider olan Aleksandr Lukaşenko’ya karşı Belarus halkı tarafından düzenlenen gösteriler dünyanın gündemine oturdu. 2020 seçimleri öncesinde ve sırasında düzenlenen gösteriler ilk olarak 24 Mayıs tarihinde başladı.9 Ağustos’ta yapılan başkanlık seçimleriyle birlikte alevlenen olaylarda yüzlerce kişi gözaltına alınırken muhalefet partileri seçime hile karıştığını belirterek seçim sonuçlarını kabul etmedi. Seçimi yüzde 80,1 oy alarak kazandığı açıklanan Lukaşenko’ya karşı başta başkent Minsk'te şehir merkezindeki Bağımsızlık Caddesi olmak üzere birçok alanda toplanan protestocular yürüyüşler düzenleyerek Stella Meydanı'nda gösterilerini sürdürdü.

 

-2020’de tarihte ilk kez özel bir şirket uzaya insan yollamak için roket fırlattı. ABD’li şirket SpaceX, 30 Mayıs günü ABD'nin Florida eyaletinde bulunan Kennedy Uzay Merkezi'nden Crew Dragon isimli uzay aracını 2 astronot ile başarılı şekilde uzaya gönderdi. Elon Musk’a ait şirket SpaceX, bu başarılı fırlatma ile uzaya ilk defa insanlı uçuş gerçekleştirirken 16 Kasım 2020’de SpaceX Falcon 9 roketi, içinde "Crew-1" adı verilen 4 astronot ile Florida eyaletindeki Kennedy Uzay Merkezi’nden Uluslararası Uzay İstayonu'na (ISS) kenetlenerek fırlatıldı

 

-ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) tarafından yapılan yazılı açıklamada, Kızılötesi Astronomi Stratosfer Gözlemevi, Ay'ın güneşli yüzeyindeki su varlığını ilk kez doğruladı. Bu keşif, suyun ay yüzeyine dağılmış olabileceğini, soğuk ve gölgeli yerlerle sınırlı olmadığını gösteriyor.'' ifadesine yer verildi. Ayrıca Eylül ayında ABD Havacılık ve Uzay Ajansı (NASA), 2024'te Ay'a biri kadın iki astronot göndermeyi planladığını açıklarken yapılan açıklamada, "Artemis" adlı program çerçevesinde 2024'te Ay yüzeyine bir erkek ve bir kadın astronot gönderileceği bildirildi.

 

-Mayıs ayının başında Gökbilimciler Dünya’ya 1000 ışık yılı uzaklıkta bir kara delik tespit ettiklerini açıkladı. Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan çalışmada, kara deliğe ait, Güney Yarımküre'den açık havada çıplak gözle görülebilen Güneş’ten 8 kat büyüklüğünde 2 yıldız bulunduğu kaydedildi. Çalışmada, söz konusu yıldızlardan birinin gizli bir nesnenin yörüngesini 40 Dünya gününde tamamladığını gözlemleyen gökbilimcilerin, bunun sadece bir çift yıldız sistemi değil, kara delik içeren üçlü bir sistem olduğunu keşfettikleri ifade edildi.

 

-İran bir füze ile Ukrayna Havayolları'na ait bir yolcu uçağını yanlışlıkla vurdu. Yaşanan kriz uluslararası bir boyuta taşındı. 176 yolcu taşıyan PS-752 sefer sayılı Boeing 737 uçağa iki füze isabet ettiği belirtilirken, kazada kurtulan olmadı. İranlı yetkililer ilk açıklamalarında uçağın mekanik bir arıza sonucu düştüğünü açıklamıştı.

 

-Endonezya'da şiddetli Muson yağmurlarının yol açtığı sel ve toprak kaymalarında en az 53 kişi hayatını kaybetti. Yılbaşı gecesinde başlayan ve yaklaşık 4-5 gün süren yağmurlar sebebiyle yaklaşık 200 bin kişi evlerini terk etmek zorunda kaldı. Ulusal Afet Ajansı Yönetimi (BNPB) 30 milyon insanın sel sularından etkilendiğini duyurdu. Bu doğal afet, son 13 yılın en büyük sel felaketi olarak kayıtlara geçti.

 

-Orta Doğu ve Doğu Afrika’da son 70 yılın en büyük çekirge istilası yaşandı. Afrika’da başlayan çekirge istilası, büyük bir hızla yayıldı ve çiftçilerin hayatlarını zorlaştırdı. Çiftçiler, çekirgeler yüzünden ürün yetiştirememe tehlikesi ile karşı karşıya kaldı.

 

-“Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu”nun 2020 yılı raporuna göre 300 kadın öldürüldü, 171 kadın şüpheli şekilde ölü bulundu. Ayrıca platform, raporunda şu tespitlere yer verdi: Bu yıl 300 kadın cinayeti işlenmiş, 171 kadın şüpheli bir şekilde ölü bulunmuştur. Öldürülen 300 kadından 182’sinin neden öldürüldüğü tespit edilemedi, 22’si ekonomik, 96’sı da boşanmak istemek, barışmayı reddetmek, evlenmeyi reddetmek, ilişkiyi reddetmek gibi kendi hayatına dair karar almak isterken öldürüldü. 182 kadının hangi bahaneyle öldürüldüğünün tespit edilememesi, kadına yönelik şiddetin ve kadın cinayetlerinin görünmez kılınmasının bir sonucudur. Kadınların kim tarafından, neden öldürüldüğü tespit edilmedikçe; adil yargılama yapılmayıp şüpheli, sanık ve katiller caydırıcı cezalar almadıkça, önleyici tedbirler uygulanmadıkça şiddet boyut değiştirerek sürmeye devam ediyor.

 

-Irak’ın kuzeyinde Sincar’da yaşananlar:

9 Ekim 2020'de Bağdat'taki Irak Federal Hükümeti ve Erbil'deki Kürdistan Bölgesel Hükümeti, Sincar'ın güvenliğini sağlamak ve bölgeyi yeniden inşa etmek için bir anlaşma imzaladı. Yönetim, güvenlik, yeniden yapılanma ve terörden arındırma maddeleri üzerine yoğunlaşan anlaşma terör örgütlerinin temizlenmesi ve güvenliğin sağlanması konusunda umut verdiği kadar endişeleri de beraberinde getirdi.

 

-CAATSA Yaptırımları

ABD, Türkiye'ye Rusya'dan satın alınan S-400 hava savunma sistemi yüzünden CAATSA (ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası) kapsamında yaptırım uyguladığını açıkladı. Yaptırımlar kapsamında Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) hedef alındı.

 

-NATO 2030 Raporu

NATO Genel Sekreteri, 4 Aralık 2019 tarihinde Londra’da düzenlenen Liderler Toplantısında NATO Devlet ve Hükümet Başkanları tarafından, İttifakın stratejik ve siyasi rolünün güçlendirilmesine yönelik bir Değerlendirme Çalışması başlatmakla görevlendirildi.

Bu çerçevede, Değerlendirme Sürecini yürütmek üzere Genel Sekreter tarafından 10 üyeden müteşekkil bir grup oluşturuldu. 1 Aralık 2020 tarihinde NATO Dışişleri Bakanları Toplantısına sunulan “NATO 2030: United for a New Era” (NATO 2030: Yeni Bir Çağ için Birliktelik) başlığını taşıyan taslak raporda 138 tavsiye listelendi. Uzman grubu, iç birliğini güçlendirmek (veya onu yeniden tesis etmek) için, kararların daha hızlı alınmasını tavsiye etti ve oy birliği ilkesinin önemine dikkat çekti.

 

 

2020 YILININ ÖNEMLİ OLAYLARI